Ыдыктыг Библия: Ы. х. к.
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:31:10.368896+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Ы. Х. К.

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Ы. Х. К.

Ы. Х. К.

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

32. 32

33. 33

34. 34

Ыдыктыг хоойлуну катаптааны

Киирилде

Моисейниң Беш номунуң төнчүзүнче «Ыдыктыг хоойлуну катаптааны» деп ном кирген. Номнуң утка-хевири – еврей хоойлу доктаадыкчызы Моисейниң сөөлгү чагыг-сургаалы. Ол чагыг-сургаалды израиль чонга моав черге, Ханаанче халдап кирериниң бетинде берген. Номну Моисейниң үш узун чугаазынга (1–4 эгелер; 5–29 эгелер; 30–31 эгелер) база төнчү кезекке (32–34 эгелер) чарып болур.

Номнуң ады мурнундагы номнарже кирген хөй хоойлулар ында катаптанып турарын көргүскен. Ооң-биле чергелештир элээн хөй санныг чаа хоойлулар таваржып турар. Бо ном дээрге бар турган хоойлу-дүрүмнерниң дорт катаптаашкыны эвес, а Бурганның чагыг-керээзин чаарткаш, израильчилерниң чаа салгалынга дамчытканы-дыр. Синай дагга баштайгы чагыг-керээни чарганындан бээр барык дөртен чыл эрткен-не болгай. Хөй хоойлулар оон-даа бурунгаар – израиль чоннуң ханаан черге сууржуң чурттай бээри, кажан аңаа чаа байдалдарга тааржыр оон-даа тодаргай хоойлужудулга херек апаары үеже өттүр көрүп турар.

Номнуң эң-не шылгараңгай кезектериниң бирээзи – Израильдиң оон соңгааргы төөгүзүн тайылбырлаар арганы берип турар йөрээшкиннер болгаш каргыштар даңзызы болур. Еврейлерге сургаал кылган Бурганның медээчилери (ылаңгыя Иеремия) шак ол йөрээшкиннер болгаш каргыштарны болганчок-ла барымдаалаар турган. Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир VII-ги чүс чылда чаартып турда, аңаа тывылган ном – бо ном азы ооң элээн улуг кезии ол бооп чадавас (4 Хаан. 22 эге көр). Иосия хаан улустуң шагда-ла уттупканы Бурганның негелделерин база Ооң сөзүн тоовас улуска кыжанган каргыштарын дыңнап кааш, коргуп-сүртей берген болгаш мөзү-шынар, шажын-чүдүлге талазы-биле Моисейниң үезинден бээр израиль ниитилелге туруп көрбээн эң шыңгыы арыглаашкынны эгелээн.

Бо ном монотеизмниң (чаңгыс Бурганга бүзүрээр, мөгеер чоруктуң) тодаргай илерээшкинин база бүдүн еврей хоойлунуң алыс ужуру – чүгле Дээрги-Бурган-Чаяакчыга мөгейип, Аңаа чүден артык ынак болурунда деп көргүзүп турар.

1

Ханаан черни ээлээр дугайында дужаал

1^1Бо сөстер дээрге Моисейниң бүгү израиль чонга Иордан хемниң чөөн талазында Арава шынаага база ээн кургаг ховуга, Суфтуң дужунга, Фаран, Тофел, Лаван, Асирот болгаш Дизагав хоорайларның аразынга чугаалаан сөстери-дир. 2(Сеир дагларынга чедер орук-биле Хорив дагдан+ Кадес-Варниге+ чедир он бир хүн дургузунда чоруур турган.) 3Египеттен хосталып үнген соонда, дөртенги чылдың он бир айның бирээде+ Моисей израильчилер-биле чугаалашкаш, оларга хамаарыштыр Дээрги-Чаяакчының айтып-чагаан бүгү чүвезин дамчытканы ол. 4Эсевон хоорайга чуртун чагырып турган амор хаан Сигонну база Аштерот болгаш Эдрея хоорайларга чуртун чагырып турган Васанның хааны Огту базып каан соонда+, 5Моисей Иорданның чөөн талазынга, моав черге, бо хоойлуну тайылбырлап эгелээн:

6«Хорив даг эдээнге турувуста, бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчы биске: „Бо даг чанынга чежеге дээр турар силер+. 7Барып көжүп үнүңер: амор чоннуң даглыг чуртунче, оларның шупту кожаларының чурттап турар черлеринче+: Иордан хемниң шынаазынче, даглыг черже, шатче, Негевче болгаш далай эриинче чоруй барыңар; ханаан черни таварып эрткеш, Ливан дагларынга, улуг Евфрат хемге чеде бериңер. 8Көрүңер даан, Мен бо черни силерге берип тур мен, ам баргаш, Дээрги-Чаяакчының ада-өгбеңерге – Авраам, Исаак болгаш Иаков оларга база оларның үре-салгалынга бээр бооп даңгыраглааны бо черни+ өнчү кылдыр хүлээп алыңар“ – дээн болгай».

Израильдиң баштыңчыларын томуйлааны

9«Мен ынчан силерге мынча деп турдум чоп: „Силерни чааскаан ууп чүктеп шыдавас-тыр мен+. 10Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар силерни өстүрүп-көвүдедип кагды, ам дээрде сылдыстар дег хөй-дүр силер!+
11Ада-өгбеңерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчы силерни амгы саныңардан муң катап көвүдетсин+, силерге аазап турганы дег, ачы-буянын хайырлазын! 12Мен канчап-ла чааскаан силерниң аар-бергеңерни ууп, үүрге-чүъгүңерни чүктеп шыдажыр база чаргыңарны чарар мен?! 13Бодуңарга аймактар аайы-биле угаан-сарыылдыг, шылгаттынган[*] улустан шилип алыңар, мен оларны силерге баштыңчылар кылып бээр мен“.

14Силер меңээ: „Сээң биске айыткан шиитпириң эки-дир“ – деп харыыладыңар. 15Мен ынчан силерниң аймактарыңардан кол кижилерни: угаан-сарыылдыг, шылгаттынган[*] улусту кыйгырткаш, силерге баштыңчылар кылып каан мен – олар муң, чүс, бежен болгаш он кижиге даргалар база аймак бүрүзүнде удуртукчулар апарган+.

16Мен ынчан силерниң демги баштыңчыларыңарга мынча деп айтып-чагаан мен: „Ха-дуңма чонуңарның чаргы-чаалызын дыңнап, израиль кижи израиль кижи-биле-даа, даштыкы кижи-биле-даа чаргылдажып турар болза, шынныы-биле шиидиңер+. 17Шииткел үндүрүп тура, улусту ылгай көрбеңер, аргажок ынай-даа, өндүр улуг-даа кижини деңге дыңнаңар+, кандыг-даа кижиден кортпаңар, чүге дээрге силер улусту Бурганның өмүнээзинден шиидип турар силер; а шиитпирлээри эмин эрттир берге херекти меңээ эккелиңер, ону дыңнап көргеш, бодум шиитпирлээр мен+“. 18Оон мен силерниң кылыр ужурлуг шупту ажыл-херектериңерге хамаарыштыр айтыышкыннарны база-ла ынчан берген мен».

Хайгыылдаашкын база чоннуң кортканы

(Сан. 13; 14)

19«Бис ынчан Хоривтен көжүп үнгеш, Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың дужааганын ёзугаар, амор чоннуң даглыг чуртунга чедер орук-биле чорупкаш, силерниң көргениңер аажок улуг коргунчуг ээн кургаг ховуну таварып эрткеш, Кадес-Варниге чеде берген бис. 20Мен силерге: „Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың биске берип турары амор чоннуң даглыг чуртунда чедип келдиңер, 21көрүңер даан, бо черни Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар силерге берип турар-дыр, барып, ада-өгбеңерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчының силерге чугаалап турганын ёзугаар, ону ээлеп алыңар, кортпаңар-даа, сүрээдевеңер-даа+“ – дээн мен.

22А силер ынчан шупту меңээ чедип келгеш: „Бо черни биске шинчип көрүп бээр улустан баштай чорудуптаалы, олар бистиң эртер ужурлуг оруувус база барып чедер хоорайларывыс дугайында медээден эккелзин“ – дээн силер.

23Ол бодалды таарымчалыг деп көргеш, силерниң араңардан он ийи кижини – аймак бүрүзүнден-не бир кижи кылдыр – шилип алган мен. 24Хайгыылчылар чорупкаш, даглыг черже үнгеш, Эшкол шынаага чеде бергеш, ону шинчип көрген. 25Оон ол черниң чимистерин тудуп алгаш, биске эккелгеш, Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың биске берип турары чер дугайында медээлеп: „Эки чер-дир“ – деп чугаалаан.

26А силер ынаар үнүксевейн, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның айтыышкынынга удурланып, 27чадырларыңарга: „Биске хөңнү чок болгаш база бисти амор чоннуң холунга хүлээдип берип, узуткап каар дээш, Дээрги-Чаяакчы бисти египет черден үндүре берген-дир. 28Ынаар чедер харыывыс кайда боор. Хайгыылчы ха-дуңмавыс ‘Ол чон бистен күчүлүг, улуг-шыырак-тыр, ооң хоорайлары улуг болгаш дээрге чедип турар быжыглалдарлыг-дыр, Энактың үре-салгалын[*] безин аңаа көрдүвүс’ деп чугаалааш, сорук-күжүвүстү кошкадыпты“ – деп хыйланып турган силер.

29А мен силерге: „Ол чондан кортпаңар-даа, сүрээдевеңер-даа. 30Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар мурнуңарда бар чыдар болгай, Ол, Египетке, бодуңар көрүп туруңарда, силерге кылганы дег, силерниң талаңарга чаалажыр+. 31Ээн кургаг ховуга Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар силерни бүгү эрткен орууңарга, бо черге чедип келгижеңерге чедир, ада кижиниң оглун чүктеп чорууру дег, чүктеп чораанын көрген-не болгай силер+“ – дээн болгай мен.

32Ынчалза-даа ол таварылгада Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга бүзүревейн бардыңар; 33силерге турлагжып алыр чер көрүп бээр дээш мурнуңарга орук баштап бар чыткан Бурганга, силерге орук айтыр дээш дүне – от аразынга, а хүндүс – булут аразынга бар чыткан Бурганга бүзүревейн бардыңар+».

Бурганның чонну кезеткени

(Сан. 14:20-45)

34«Дээрги-Чаяакчы силерниң чугаа-сөзүңерни дыңнап кааш, килеңнеп: 35„Бо улустан, бо бузуттуг салгалдан кым-даа ада-өгбеңерге бээр бооп аазааным эки черни көрбес. 36Чүгле Иефоннийниң оглу Халев ол черни көөр; Дээрги-Чаяакчыга бүрүнү-биле чагыртканы дээш+, Мен аңаа болгаш ооң үре-салгалынга таварып эрткен черин бээр мен“ – деп даңгыраглаан.

37Силерниң хайыңар-биле Дээрги-Чаяакчы меңээ безин килеңнеп, мынча дээн: „Сен база ол черже кирбес сен+; 38Нуннуң оглу, сээң дузалакчың Иисус+ – ынаар кирер кижи ол-дур, сен ону сорук киирип, быжыглап каг, чүге дээрге ол черни ээлээр кылдыр, израиль чонну баштап киире бээр кижи ол-дур. 39‘Дайзыннарга олча-тывыш болу бээр улус-тур’ деп турган чаш ажы-төлүңер, амгы үеде эки-бакты ылгап билбес оолдарыңар демги черже кире бээр, оларга ол черни бээримге, ээлеп алыр. 40А силер дедир эггеш, Кызыл далай чедер орук-биле ээн кургаг ховуже чоруптуңар“.

41Ынчан силер меңээ: „Дээрги-Чаяакчының мурнунга бачыт үүлгеткен-дир бис, ам барып, Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың биске дужааганын ёзугаар чаалажыылы“ – деп харыылаан силер. Ооң соонда кайыңар-даа дайылдажыр чепсээн астып алгаш, даглыг черже үне бээри шуут белен деп бодаан. 42А Дээрги-Чаяакчы меңээ: „Оларга: ‘Ынаар үнмеңер база дайылдашпаңар, чүге дээрге араңарда Мен чок-тур мен. Оон башка дайзыннарыңарга чылча шаптырар силер’ – деп чугаала“ – дээн.

43Мен силер-биле чугаалашкан мен, ынчалза-даа мени тоовайн, Дээрги-Чаяакчының айтыышкынынга удурланып, тураңар улгадып, даглыг черже үне бердиңер. 44Ол даглыг черниң чурттакчылары – амор чон силерге удур чаалажып үнгеш, силерни арылар ышкаш сывыртап, Сеирден эгелээш, мырыңай Хормага чедир чылча шаап турган. 45Силер ынчан ээп келгеш, Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп, ыглажып турдуңар, а Ол сөстериңерни дыңнавайн эрттирип, силерни тоовайн барган. 46Ынчангаш силер Кадеске ол хире үр болган силер+».

2

Израиль чон Эдом, Моав болгаш Аммоннуң чоогунда

2^1«Бис дедир ээпкеш, Дээрги-Чаяакчының меңээ чугаалаанын ёзугаар, Кызыл далай чедер орук-биле ээн кургаг ховуже чорупкаш, Сеир дагларын үр үе дургузунда оюп эртип келген бис+. 2Ынчан Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча деп чугаалаан: 3„Бо дагларны чежеге дээр оюп эртип кээр силер, соңгу чүкче ээптиңер. 4Чонга мону айтып-чагы. Силер чаңгыс сөөк ха-дуңмаңар – Исавтың үре-салгалының чурттап турары Сеирни таварып эртер силер. Олар силерден корга бээр, 5ындыг-даа болза, олар-биле дайылдажырындан кичээниңер, чүге дээрге Сеир дагларын ээлеп чурттаар кылдыр Исавка хүлээдип берген болгаш+, оларның черинден силерге идик улдуңу хире-даа чер бербес мен. 6Аъш-чемни олардан акша-биле садып чиңер, сугну база акша-биле садып ижиңер“.

7Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар силерниң кылып турар бүгү чүүлдериңерге ачы-буянны хайырлаан, шак бо кончуг улуг ээн кургаг ховуда көжүп чоруп турарыңарны-даа билир болгай; Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар силер-биле дөртен чыл кады чоруп тур+, хереглээн бүгү чүвеңерни ап келдиңер. 8Оон Сеирде чурттап турар ха-дуңмавыс болур Исавтың үре-салгалының чаны-биле эрте берип, Арава шынаада Эйлат биле Эцион-Гаверни+ таварып эрткен оруктан эггеш, Моав ховузунче шиглей чорупкан бис.

9Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча дээн: „Моав чонну кызып-кыйба, ооң-биле дайылдашпа, чүге дээрге Ар хоорайны Лоттуң үре-салгалынга[*] ээледип каан мен, ынчангаш ооң черинден сеңээ хензиг-даа чер бербес мен+“.

10(Ооң мурнунда ол черге эмим чон – улуг-шыырак, хөй санныг, Энактың үре-салгалы ышкаш бедик-чаагай улус – чурттап турган+. 11Ол улусту, Энактың үре-салгалын дег, рефалар деп санап турган+, а моавтар оларны эмимнер деп адап алган+. 12А Сеирге ооң мурнунда хоррей чон чурттап турган+, оон Исавтың үре-салгалы оларны чер-чуртундан үндүр сывырып, узуткап каапкаш, оларның черин ээлеп алган – израиль чон база Дээрги-Чаяакчының берген өнчүзү болур черни ынчалдыр ээлеп алган болгай.)

13Дээрги-Чаяакчы: „Ам көдүрлүп, Заред хемниң шынаазын кеже бериңер“ – дээрге, Заред шынааны таварып эрте берген бис+. 14Кадес-Варниден көжүп үнгеш, Заредти кеже берген үевиске чедир үжен сес чыл шуужуп эрткен. Ол үе дургузунда бистиң турлаавыста дайылдажып шыдаар эр улустуң салгалы, Дээрги-Чаяакчының оларга хамаарыштыр даңгыраглап турганы дег, бүрүнү-биле кырлып калган+. 15Дээрги-Чаяакчының холу оларны, когу үзүлгүжеге чедир, турлагда чон аразындан төндүр узуткап турган. 16Ол салгалдың дайылдажып шыдаар эр улузу шупту кырлып, чон аразынга артпаанда, 17Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча дээн: 18„Сен ам Моавтың кызыгаарындан үнүп, Ар хоорайның чаны-биле эртип бар чыдыр сен. 19Аммон чонга чоокшулап келген-дир сен. Оларны кызып-кыйба, олар-биле дайылдашпа; аммон чоннуң черинден сеңээ хензиг-даа чер бербес мен+, чүге дээрге ол черни Лоттуң үре-салгалынга* ээледип каан мен“».

20(Ол чурт рефаларның чурту деп база санаттынып турар, ооң мурнунда аңаа рефалар чурттап турган, а аммоннар оларны замзумимнер деп адап алган+. 21Олар улуг-шыырак, хөй санныг, Энактың үре-салгалы ышкаш бедик-чаагай чон болур; Дээрги-Чаяакчы оларны, аммоннар чедип кээрге, узуткап каан. Аммон чон замзумимнерниң черин эжелеп алгаш, аңаа чурттай берген. 22Исавтың үре-салгалы Сеирге чедип кээрге, Бурган база ынчалдыр кылып, хоррей чонну узуткап каан болгай – олар хоррейлерниң черин эжелеп алгаш, амдыгаа чедир ында чурттап турар+. 23А Кафтордан чедип келген кафтор чон[*] Газа хоорайга чедир суурларга чурттап турган аввей чонну узуткап кааш, оларның черинге чурттай берген+.)

Сигон хаанның тиилеттиргени

(Сан. 21:21-26)

24«Дээрги-Чаяакчы оон мынча дээн: „Көдүрлүп, көжүп үнгеш, Арнон хемниң шынаазын кеже бер; көр даан, сээң холуңга Эсевоннуң амор сөөктүг хааны Сигонну база ооң черин хүлээдип берип тур мен – ооң-биле дайылдажып, ол черни эжелеп ап эгеле. 25Бо хүнден эгелээш, бүгү чырык черде чоннар сенден коргуп, сүрээдээр кылдыр кылып каар мен+; сээң дугайыңда дыңнап каан чоннар аажок коргуп, сүрээдээнинден сирилей бээр“.

26Мен ынчан Кедемот ховузундан Эсевонда Сигон хаанче төлээлекчилерим чорудуптарымга, олар аңаа эп-найырал саналдап, сөс дамчыткан: 27„Силерниң чериңер таварты эрте бээрин биске чөпшээреп көрүңер. Бис чүгле орук-биле чоруп, оң-даа, солагай-даа талаже эгбейн эрте бээр бис+. 28Аъш-чемиңерни акша-биле садып чиир бис, сууңарны база акша-биле садып ижер бис, чүгле кылаштап эрте берип көрээли. 29Иорданны кежип, Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың биске берип турар черинге чеде бергижевиске чедир, чериңер таварып эртерин, Сеирде чурттап турар Исавтың үре-салгалы база Арда чурттап турар моавтар дег, биске чөпшээреп көрүңер“.

30Ынчалзажок Эсевоннуң хааны Сигон биске бодунуң черин таварып эртерин чөпшээревээн, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар ону силерниң холуңарга хүлээдип бээр дээш, дошкуурадып база чөрүүледип каан; ам ынчалдыр бүткен-даа-дыр!

31Дээрги-Чаяакчы меңээ: „Көр даан, Мен сеңээ Сигонну база ооң черин хүлээдип берип эгеледим, ооң черин эжелеп ап эгелей бер“ – дээн.

32Сигон ынчан бодунуң шупту албаты чону-биле Иааца деп черге биске удур тулчуп үнүп келген. 33А Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс Сигонну биске хүлээдип бээрге, ону, ооң оолдарын база шупту албаты чонун базып каан бис. 34Ол үеде бис Сигонга хамааржыр хамык хоорайларны эжелеп алгаш, оларның шуптузунуң чурттакчы чонун бүрүнү-биле узуткап каан бис – эр-даа, херээжен-даа улусту, ажы-төлдү-даа чок кылып, кымны-даа диригге арттырбаан бис. 35Чүгле оларның мал-маганын база эжелеп алганывыс хоорайларда үнелиг чүүлдерни бодувуска олча-тывыш кылдыр ап алган бис. 36Арнон хемниң эриинде турар Ароер хоорай биле шынаада турар өске-бир хоорайдан эгелээш+, Галаадка чедир биске удур туржуп шыдаар хоорай турбаан, Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс оларның шуптузун биске хүлээдип берген. 37Чүгле аммоннарның черинче чоокшулаваан силер; Иавок хемниң кыдыында база дагларда турар хоорайларынче – Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың оларга дээрин хоруп кааны шупту черлерже – чоокшулаваан силер».

3

Ог хаанның тиилеттиргени

(Сан. 21:31-35)

3^1«Оон өскээр эггеш, Васанче шиглей чорупкан бис. Васанның хааны Ог бодунуң шупту албаты чону-биле Эдрея чанынга биске удур тулчуп үнүп келген. 2Дээрги-Чаяакчы меңээ: „Ол хаандан кортпа, Мен ону, ооң шупту албаты чонун база чуртун сээң холуңга хүлээдип бээр мен; сен ону Эсевонга чуртун чагырып турган амор хаан Сигонну ышкаш аажылаар сен“ – дээн+.

3Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс Васанның хааны Огту, ооң бүгү албаты чонун бистиң холувуска хүлээдип берген; бис оларны кырып каарывыска, чаңгыс-даа дириг кижи артпаан! 4Ынчан Огка хамааржып турган хамык хоорайларны эжелеп алган бис; чаңгыс-даа хоорай биске чагыртпайн барбаан: алдан хоорайны – шупту Аргов девискээрни+, Ог хаанның күрүнези Васанны чагырып алган бис. 5Ол хоорайлар шупту бедик ханалар-биле, хаалгалар болгаш дээктер-биле быжыглаттынган турган. Дыка хөй быжыглал чок хоорайларны база эжелеп алган бис. 6Эсевоннуң хааны Сигоннуң хоорайларынга кылганывыс дег, хоорай бүрүзүнде чурттап турар эр-даа, херээжен-даа улусту, ажы-төлдү-даа кырып каапкан бис+. 7А хамык мал-маганны база ол хоорайларның бүгү үнелиг чүүлдерин олча-тывыш кылдыр ап алган бис.

8Бис ол үеде ийи амор хаанның чагырганы Иорданның чөөн талазында черни – Арнон хемден Эрмон дагга чедир – хунаап алган бис. 9(Сидоннуң чурттакчылары Эрмон дагны+ Сирион деп адаар, а амор чон ону Сенир деп адаар болган+.) 10Оргулааш черде турар хамык хоорайларны, бүгү Галаадты база бүгү Васанны – Ог хаанның күрүнезинде Салха биле Эдрея хоорайларга чедир эжелеп алган бис».

11(Васанның хааны Ог дээрзи арткан сөөлгү рефаларның бирээзи турган чүве-дир+. Ооң демир оруну[*] аммоннарның Равва хоорайында+ ам-даа бар болдур ийин. Кыры дурту-биле хемчээрге, ол оруннуң узуну тос кыры, дооразы дөрт кыры болган.)

Иорданның чөөн талазында черни эжелеп алганы

12«Бистиң ынчан эжелеп алган черивисти: Арнон хемниң шынаазының чанында турар Ароер хоорайдан эгелээш, даглыг Галаадтың чартык кезиин – ында турар хамык хоорайлар-биле катай – Рувим биле Гадтың аймактарынга хүлээдип берген мен+. 13А Галаадтың арткан кезээ биле Огтуң күрүнези Васанны бүрүнү-биле Манассияның аймааның чартыынга берип каан мен. (Бүгү Аргов девискээрни – бүгү Васанны „рефалар чурту“ деп адаар чүве. 14Манассияның үре-салгалы Иаир дээрзи бүгү Аргов девискээрни гессур биле мааха аймактарның кызыгаарынга чедир эжелеп алгаш, Васанны бодунуң ады-биле „Иаирниң хоорай-суурлары“ деп адап алган, ол ат амдыгаа чедир арткан.)+
15Махирниң төрел бөлүүнге Галаадты хүлээдип берген мен+. 16А Рувим биле Гадтың аймактарынга Галаадтан Арнон хемге чедир черни хүлээдип берген мен; ол черниң бир талакы кызыгаары Арноннуң шынаазының ортузу-биле эрткен, а Иавоктуң шынаазы – аммон чон-биле кызыгаар бооп турган+; 17ол ышкаш Иордан хемниң чөөн талазында шынааны база соңгу чүкте Киннерет хөлден+ мурнуу чүкте Дус далайның (азы Арава далайының)+ чөөн талазында Фасги сынның эдээнге чедир черни хүлээдип берген мен.

18Ол үеде силерге мынча деп айтып-чагаан мен: „Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар силерге бо черни ээлээр кылдыр берген-дир. Дайылдажып шыдаар шупту эр улузуңар чепсегленгеш, ха-дуңмаңар – израиль чонну баштап алгаш, мурнап чорупсун; 19чүгле кадайларыңар, ажы-төлүңер база мал-маганыңар – а силерде мал-маган эңдерик дээрзин билир мен – силерге айтып бергеним хоорайларга артып калзын+. 20Дээрги-Чаяакчы ха-дуңмаңарга база, силерге ышкаш, тайбың чуртталганы хайырлаарга, олар Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның Иорданның барыын талазынга берип турар черин ээлеп аарга, чүгле ынчан силерниң кайыңар-даа мээң хуваап бергеним чериңерже ээп кээп болур+“.

21Иисуска база ол үеде: „Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның демги ийи хаанны канчанганын ийи карааң-биле көрген болгай сен; таварып эртериң бүгү күрүнелерни база Ол ынчаар аажылаар+. 22Олардан кортпаңар, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар Боду силерниң талаңарда чаалажып турар болгай+“ – деп чагып турган мен».

Моисейниң Ханаанче кирип болбас ужурлуу

23«Мен ол үеде Дээрги-Чаяакчыга чаннып тейлеп: 24„Дээрги-Чаяакчы, Дээргим! Сен Бодуңнуң чалчаңга өндүр бедииңни база күчү-күжүңнү көргүзүп эгелей бердиң. Сээңии дег ажыл-херектерни кылып, Сээңии дег күчү-күштү көргүзүп шыдаар өске бурган дээрде-даа, черде-даа бар бе?+
25Иорданның ындыы чарыынче кеже бергеш, ында чаттылып чыдар эки черни, чараш даглыг черни база Ливан дагларны көөрүн чөпшээреп көрем!“ – деп турган мен.

26Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы силерниң хайыңар-биле меңээ килеңней берген турган болгаш+, мени тоовайн барган. Ол меңээ мынча дээн: „Болгаан! Меңээ моон соңгаар ынча диве; 27Фасги сынның бажынче үне бергеш, барыын, соңгу, мурнуу болгаш чөөн чүкче көрүп көр. Карааң-биле көрүп ал, чүге дээрге бо Иордан хемни кешпес-тир+ сен. 28Иисусту чагып-сурга, ону быжыктырып, сорук киирип каг, чүге дээрге бо чонну баштап чоруур база сээң ам көрүп каарың черни оларга ээлээр кылдыр бээр кижи – ол-дур+“.

29Оон бис Бет-Фегорнуң дужунда+ шынаага доктаап туруп алган бис».

4

Бурганның хоойлузунга чагыртсын дээн чагыг

4^1«Ынчангаш, израиль чон, сагыыр кылдыр силерге өөредип турарым дүрүм, хоойлуларны дыңнаңар, оларны күүседир болзуңарза, амы-тынныг артар силер+ база ада-өгбеңерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчының силерге берип турар черин өнчү кылдыр алыр силер. 2Мээң силерге берип турар айтыышкыннарымга чүнү-даа немевеңер база оон чүнү-даа казываңар+; силерге чагып турарым Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның айтыышкыннарын сагыңар. 3Фегорда Ваал бурганның хайы дээш, Дээрги-Чаяакчының кылган чүвезин карааңар-биле көрген болгай силер: Ваал бурганга мөгейген кижи бүрүзүн Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар силерниң араңарга амылыг арттырбаан болгай+, 4а силер, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга бердинген улус, шуптуңар амдыгаа чедир дириг-дир силер. 5Көрүңер даан, Дээрги-Чаяакчы Бурганымның меңээ дужааганын ёзугаар, дүрүм, хоойлуларны силерге өөредип кагдым, эжелеп аар дээш кирип турарыңар черге оларны сагыңар. 6Оларны кадагалап, күүседир болзуңарза, өске чоннар мурнунга угаан-сарыылдыг улус бооп көстүр силер+, ол чоннар демги бүгү дүрүмнер дугайында дыңнап кааш: „Шынап-ла, бо өндүр улуг чон угаан-сарыылдыг-дыр!“ – дээр+.

7Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстан кажан-даа дуза дилеп кыйгырарывыска, Ооң биске чоогу дег, ындыг чоок бурганнарлыг өске кандыг өндүр улуг чон барыл?+
8Мээң бөгүн силерге берип турар бүгү өөредиим дег, ындыг чөптүг дүрүм, хоойлуларлыг өске кандыг өндүр улуг чон барыл?+
9Чүгле сеткил-сагыжыңарны кадагалаңар, карааңар-биле көргениңер Бурганның ажыл-херектерин уттуңар халак, олар силерниң назыныңар дургузунда чүрээңерге шыгжаттынып артсын; шак ол ажыл-херектерни ажы-төлүңерге-даа, оларның ажы-төлүнге-даа чугаалап бериңер+. 10Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның мурнунга Хорив даг чанынга турганыңарны база Дээрги-Чаяакчының меңээ ынчан: „Чонну Мээң чанымга чыывыт, оларга Бодумнуң сөстеримни дыңнадып берейн – олар дыңнап алгаш, чер кырынга чурттаар назынының дургузунда Менден коргуп өөренип алзын база ажы-төлүн ол бүгүге өөредип кагзын“ – дээнин чугаалап бериңер+.

11Силер чоокшулай бергеш, даг эдээнге туруп алган силер, а даг дээрниң хиндиинге чедир өөскээн отка бүргедипкен, дүмбей караңгы дүжүп, ону сырый кара булут бүргей берген+. 12Дээрги-Чаяакчы силерге от иштинден чүве чугаалаан, Ооң чүү дээнин дыңнап турган силер, а овур-дүрзүзүн көрбээн силер, чүгле үнүн дыңнаан силер. 13Ол Бодунуң чагыг-керээзин – он айтыышкынны+ – силерге чарлааш, ону күүседирин дужаагаш, ийи калбак дашка бижип каан+. 14Ол үеде Дээрги-Чаяакчы меңээ силерни, эжелеп аар дээш кирип турарыңар черге сагыыр кылдыр, дүрүм, хоойлуларга өөредип каарын дужааган».

Дүрзү-бурганнарга мөгееринден кичээндириг

15«Сеткил-сагыжыңарны кадагалаңар, Дээрги-Чаяакчы Хорив дагга от иштинден силерге чүве чугаалап турган хүнде Ооң кандыг-даа овур-дүрзүзүн көрбээн болгай силер. 16Кичээниңер! Самыырап, бодуңарга эр азы херээжен кижи хевирлиг көргүскен кандыг-бир шуткаан азы чазаан дүрзү кылып алдыңар халак+. 17Черде бар кандыг-бир мал-маганның, дээрде ужуп чоруур кандыг-бир чалгынныг куштуң дүрзүзүн кылып алдыңар халак; 18чер кырында соястап чоруур кандыг-бир амытанның, черден куду деңнелдиг сугларда кандыг-бир амытанның дүрзүзүн кылып алдыңар халак. 19Дээрже көргеш, ооң шупту аг-шериин: хүннү, айны, сылдыстарны көрүп кааш, элзеттирип, оларга мөгейип, бараан болуп эгеледиңер халак+, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар ол бүгүнү дээр адаанда шупту өске чоннарга, оларның үлүү кылдыр, хуваап берген болгай, 20а силерни, Ооң хуу өнчүзү болзун дээш, хайылдырар суугудан ужулган дег, Египеттен үндүрүп эккелген болгай+. Ам Бурганның ындыг чону болганыңар көскү-дүр.

21Силерниң хайыңар-биле Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар менче килеңнеп, мээң Иорданның ындыы чарыынче кешпезимни база Ооң силерге берип турары эки черже кирбезимни даңгыраглаан+. 22Ынчангаш Иорданны кешпейн, бо черге өлүр болган-дыр мен, а силер хемни кешкеш, дуу эки черни эжелеп аар силер. 23Чүгле кичээниңер: Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның силер-биле чарган чагыг-керээзин утпаңар база Ооң силерге хоруп дужааганын ёзугаар бодуңарга кандыг-даа хевирлиг дүрзүлер кылып албаңар. 24Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар – өрттендир чиир от-тур, хүннээчел Бурган-дыр+.

25А ол черге ажы-төлүңер база оларның ажы-төлү төрүттүнүп келгенде, чүве тоовастап, самыырап: кандыг-даа хевирлиг дүрзүлер кылып алгаш, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар мурнунга бузут үүлгедип, Ону хорададып алган дижик силер. 26Ынчаар болзуңарза, бөгүн дээр биле черни силерге удур херечилер кылдыр кыйгырып+, сагындырып тур мен: ээлеп алыр дээш Иорданны кежип турарыңар черден доп-дораан ис чок чиде бээр силер, аңаа үр-даа чурттавайн, узуткаттырып аар силер! 27Дээрги-Чаяакчы силерни өске чоннарже тоо быдарадып чорудуптар+, Ооң силерни аппаары чоннар аразынга эвээш санныг бооп артар силер. 28Силер аңаа кижи холу-биле ыяштан азы даштан кылган, көрүп, дыңнап, чемненип, чыт билип шыдавас бурганнарга бараан болур силер+. 29Ынчалза-даа ол чурттарга Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарже чүткүп, Ону дилеп эгелээр силер; бир эвес Олче бүгү чүлдү-чүрээңер-биле, бүгү сеткил-сагыжыңар-биле чүткүүр болзуңарза, тып чеде бээр силер+. 30Айыыл-халапка алзып алган туруңарда, келир үеде ол бүгү силер-биле болу бергенде, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарже эглип, Ооң үнүн тооп дыңнаар силер. 31Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар – ээ-хайыралыг Бурган-дыр. Ол силерни каапкаш барбас, узуткап кагбас, силерниң ада-өгбеңер-биле чаргаш, даңгыраа-биле шынзыткан чагыг-керээзин утпас».

Дээрги-Чаяакчы – дың чаңгыс ёзулуг Бурган

32«Бурганның чер кырынга кижини чаяап каан хүнүнден эгелээш+, сээң тыптып кээриң мурнунда-ла эрте берген үелерни шинчилеп көр даан: бүгү чырык чер кырынга шак бо ышкаш өндүр улуг херек турган бе азы ол ышкаш чүве дыңналган бе? 33Сен ышкаш, Бурганның от иштинден чугаалап турар үнүн дыңнааш безин+, дириг арткан өске-бир чон бар бе? 34Азы өске-бир бурган чедип келгеш, бодунга чонну өске чон аразындан ялалар, көскү демдектер, кайгамчык чүүлдер, чаа-дайын, быжыг хол, күчү-күш болгаш аажок коргунчуг байдалдар-биле ап алырын шенээн бе? Египетке, сен көрүп туруңда, Дээрги-Чаяакчы Бурганың ол бүгүнү сен дээш кылган болгай. 35Дээрги-Чаяакчы Бурган дээрзин, Оон өске Бурган чок дээрзин билип алзын дээш, сеңээ ол бүгүнү көргүскен-дир+. 36Сеңээ сургаал бээр дээш, Ол Бодунуң үнүн дыңнаарын сеңээ дээрден хайырлап, чер кырынга Бодунуң өндүр улуг одун көргүскен+, Ооң от иштинден дыңналган чугаа-сөзүн дыңнап турган сен.

37Дээрги-Чаяакчы сээң ада-өгбеңге ынак болгаш, оларны салгап арткан үре-салгалын шилип алгаш, сени өндүр улуг күчү-күжү-биле Египеттен Боду үндүрүп эккелген. 38Сенден улуг, күштүг чоннарны сээң мурнуңдан үндүр сывырыпкаш, оларның черинче сени киирип, черни сээң өнчүң кылдыр хуваап бээр дээш, ынчаар кылган-дыр. Ам ынчалдыр бүткен-даа-дыр. 39Ынчангаш ам Дээрги-Чаяакчы – өрү дээрде, куду черде Бурган дээрзин+, оон өске Бурган чок дээрзин билип ал, ону чүрээңге шыгжап ал+. 40Мээң бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым Ооң дүрүм, хоойлуларын кадагала, ынчан сеңээ болгаш сени салгап аар үре-салгалыңга эки болур база Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ кезээ шагда берип турары черге үр чурттаар сен».

Үш хоргадал-хоорайны шилип кааны

(Сан. 35:9-34; Ы. х. к. 19:1-13; Иис. 20:1-9)

41Моисей ынчан Иорданның чөөн талазынга үш хоорай аңгылап каан. 42Ооң мурнунда өжээннешпейн турган кижизин сагыштыы-биле эвес, билбейн эндеп каан кижи ол хоорайларның кайы-бирээзинче дезе бергеш, дириг артып каап болур турган. 43Шилиттинген хоргадал-хоорайлар бо-дур: ээн кургаг ховуда оргулааш черде турар, Рувимниң аймаанга хамааржыр Бецер хоорай, Галаадта турар, Гадтың аймаанга хамааржыр Рамот хоорай болгаш Васанда турар, Манассияның аймаанга хамааржыр Голан хоорай.

Моисейниң дүрүм-хоойлузунга киирилде

44Моисейниң израиль чонга дамчыткан хоойлузу бо-дур. 45Израиль чон Египеттен хосталып үнген соонда, Моисейниң оларга чугаалаан доктаалдары, дүрүмнери болгаш хоойлулары бо-дур. 46Моисей оларны чонга Иорданның чөөн талазынга, Бет-Фегорнуң дужунда шынаага, Эсевонга чуртун чагырып турган амор хаан Сигоннуң черинге чугаалаан. Ооң мурнунда Моисей Египеттен хосталып үнген израиль чон-биле кады келгеш, Сигонну базып кааш, 47ооң база Васанның хааны Огтуң черлерин – Иорданның чөөн талазынга чурттап чораан ийи амор хаанның черлерин эжелеп алган турган+. 48Арнон хемниң эриинде Ароерден эгелээш, Сийон (азы Эрмон) дагга четкен+, 49Иорданның чөөн талазында бүгү шынааны ээлээн, Фасги сынның эдээнде Дус далайга четкен черлер ол турган+.

5

Он айтыышкын

(Хост. 20:1-17)

5^1Моисей бүгү израиль чонну чыылдырып алгаш, чугаалаан: «Израиль, дыңна, бөгүн силерге дыңналдыр чугаалаарым дүрүм, хоойлуларны дыңнаңар; оларны өөренип алгаш, күүседирин кызыдыңар. 2Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс Хорив дагга бистиң-биле чагыг-керээ чарган болгай. 3Бистиң ада-өгбевис-биле эвес, а бөгүн мында турар дириг улус – бис бүгүде-биле ол чагыг-керээни чарган болгай. 4Дээрги-Чаяакчы ол дагның бажынга силер-биле удур-дедир көржүп алгаш, от иштинден чугаалажып турган+; 5а мен ол үеде, Дээрги-Чаяакчының сөстерин силерге дамчыдып чугаалаар дээш, Ооң биле силерниң араңарга турган мен, чүге дээрге оттан корткаш, даг бажынче үнмээн болгай силер+. Ол ынчан мынча дээн:

6„Мен дээрге сени кул болуп чорааның Египеттен үндүре берген Бурганың Дээрги-Чаяакчы-дыр мен+. 7Сеңээ Менден өске кандыг-даа бурганнар турбазын+.

8Бодуңга дүрзү-бурган кылба; өрү дээрде, куду чер кырында болгаш чер адаа сугда чоруур чүвениң кандыг-даа чурук-дүрзүзүн кылба+. 9Оларга мөгейбе база бараан болба, чүге дээрге сээң Дээрги-Чаяакчы Бурганың болур Мен – хүннээчел Бурган-дыр мен+; Мени хүлээп көрбес улустуң ажы-төлүн, ада-өгбезиниң кем-буруузу дээш, үшкү болгаш дөрткү салгал чедир кезедир мен+. 10А Меңээ ынак база Мээң айтыышкыннарымны күүседир улуска муң салгал чедир энерелдиг болур мен+.

11Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның адын хей черге адава; Дээрги-Чаяакчының адын хей черге адап турар кижини Ол кеземче чокка арттырбас+.

12Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның дужааганын ёзугаар амыр-дыш хүнүн ыдыктай көрүп, сагып чор+. 13Алды хүн дургузунда ажылдап, янзы-бүрү ажыл-херектериң кыл. 14А чедиги хүн – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бараалгаткан амыр-дыш хүнү-дүр. Ол хүнде сен бодуң-даа, сээң оглу-кызың-даа, сээң эр, херээжен кулдарың-даа, сээң шары, элчигениң-даа, бүгү өске мал-маганың-даа, сээң аал-ораныңда турар даштыкы кижи-даа – дөгереңер кандыг-даа ажыл-херек кылбаңар, сээң эр, херээжен кулдарың база сен ышкаш дыштанып алзын. 15Египет черге кул болуп чорааныңны, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сени оортан быжыг холу-биле база күчү-күжү-биле үндүре бергенин утпайн чор, ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Бурганың сеңээ амыр-дыш хүнү доктаадырын дужааган болгай.

16Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ дужааганын ёзугаар ачаң биле аваңны хүндүлеп чор+, ынчан сээң назының узаар база Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турары черге буян-кежиктиг чурттаар сен+.

17Кижи өлүрбе+.

18Кады чурттаан эжиңге өскерилбе+.

19Оорлава+.

20Өске кижиге удур хоозун херечилел кылба+.

21Өске кижиниң кадайынче туралава база өске кижиниң аал-оранын, ооң шөлүн, ооң эр, херээжен кулдарын, ооң буга, элчигенин – өске кижиде бар чүү-даа чүвени алыксава+“».

Моисей – чон биле Бурганның аразында эптештирикчи

22«Дээрги-Чаяакчы ол сөстерни чыылган бүгү чонга даг кырынга от, булут болгаш дүмбей караңгы аразындан ыыткыр медеглээш, оон өске чүве чугаалаваан. Оон Бодунуң сөстерин ийи калбак дашка бижээш, ол даштарны меңээ берип каан+. 23Дүмбей караңгыдан үн дыңнап кааныңда база даг чалбыышталдыр хып турда, сээң аймактарыңның шупту баштыңнары база удуртукчулары меңээ чедип келгеш, 24мынча дээн болгай: „Дыңнап көрем, Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс Бодунуң өндүр чырыы биле бедиин биске көргүстү, Ооң от иштинден дыңналган үнүн дыңнадывыс. Бурган кижи-биле чугаалашкан соонда, ол кижи дириг артып каарын бөгүн көрдүвүс! 25Ындыг-даа болза, ам өлген херээвис чүл? Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың үнүн ам бир дыңнап кагзывысса, өлүп каар болгай бис, ол кончуг улуг от бисти чиптер болгай+. 26Бис ышкаш, дириг Бурганның от иштинден чугаалап турар үнүн дыңнааш, дириг арткан улус бар бе? 27Сен бодуң Дээрги-Чаяакчы Бурганывысче чоокшулай бергеш, Ооң чугаалаар бүгү чүвезин дыңнап ал, ооң соонда Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың сеңээ чугаалаан бүгү чүвезин биске дамчыдар сен, а бис дыңнап алгаш, күүседир бис+“.

28Мээң-биле чугаалажып туруңарда, Дээрги-Чаяакчы дыңнап кааш, меңээ мынча дээн: „Бо чоннуң сеңээ чугаалап турган сөстерин дыңнадым. Оларның чугаалап турар бүгү чүвези шын-дыр+; 29оларның чүректери Менден коргуп, Мээң шупту айтыышкыннарымны бүгү назынында сагыырынче туралыг боору кай! Ынчан оларга-даа, оларның үре-салгалынга-даа кезээ мөңгеде эки боор. 30Сен барып, чадырларынче чана бээр кылдыр оларга чугаала, 31а бодуң маңаа, Мээң-биле кады артып кал. Мен сеңээ оларга өөредип каарың ужурлуг шупту айтыышкыннар, дүрүмнер болгаш хоойлуларны чугаалап берейн. А бо улус Мээң оларга ээлээр кылдыр берип турарым черге чеде бергеш, ол бүгүнү күүсетсин“. 32Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның силерге дужааганын ёзугаар кылырын кызыдыңар, оң-даа, солагай-даа талаже өскээр барбаңар+; 33Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның силерге эдерерин айыткан оруу-биле чоруңар, ынчан амы-тынныг артар силер, силерге эки-чаагай болур база ээлеп чурттаар чериңерге узун назы назылаар силер+».

6

Дээрги-Чаяакчы – дың чаңгыс Бурганывыс

6^1«Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның силерге өөредип каарын дужааган айтыышкыннары, дүрүмнери болгаш хоойлулары бо-дур. Ээлеп чурттаар дээш бар чыдарыңар черге ол бүгүнү күүседиңер. 2Ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганыңардан коргар силер, айтып-чагып турарым Ооң дүрүмнери биле айтыышкыннарын боттарыңар, ажы-төлүңер болгаш ажы-төлүңерниң ажы-төлү амыдыралыңар дургузунда сагыыр силер+; ынчан силерниң назыныңар узаар. 3Дыңна, израиль чон, сеңээ эки-чаагай болзун дээш база ада-өгбеңниң Бурганы Дээрги-Чаяакчының сеңээ чугаалап турганы дег+, сүт биле ары чигири агып чыдар байлак черге эңдере өзүп-көвүдээриң дээш, ол бүгүнү күүседирин кызыт.

4Дыңна, Израиль+, Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс – дың чаңгыс Дээрги-Чаяакчы-дыр![*]
5Бодуңнуң Бурганың Дээрги-Чаяакчыга бүгү-ле чүлдү-чүрээңден, бүгү-ле сеткил-сагыжыңдан, шыдаар-ла шааңдан ынак бол+. 6Бөгүн сеңээ айтып-чагып турар сөстеримни сеткил-чүрээңге шыгжап ал. 7Оларны бодуңнуң ажы-төлүңге шиңгээттирип каг+, бодуңнуң бажыңыңга олургаш-даа, орукка чорааш-даа, удуп чыдып аарда-даа, оттуп келгеш-даа, ол сөстер дугайында чугаалап чор+. 8Ол сөстерни, сагындырыглыг демдек дег, холуңга баглап ал, олар сээң карактарыңга көскү кертиг дег болзун+. 9Оларны бажыңыңның эжииниң кастыктарынга база хаалгаңга бижип ал+».

Дээрги-Чаяакчыны уттуп болбазын сагындырганы

10«Дээрги-Чаяакчы Бурганың сеңээ бээр бооп, Авраам, Исаак болгаш Иаков ада-өгбеңге даңгыраглааны черже – бодуңнуң тутпааның+, чурттаарынга таарымчалыг улуг хоорайларлыг черже сени киире бээр; 11сээң чыып долдурбааның янзы-бүрү эт-хөреңги долган бажыңнарны, сээң казып кылбааның кудуктарны, сээң тарывааның виноград сыптары биле олива ыяштары үнген шөлдерни сеңээ бээр, аъш-чемни тоттур чиир сен. 12Ынчан кул болуп чорааның Египеттен сени үндүре берген Дээрги-Чаяакчыны уттуп алдың халак. 13Чүгле Дээрги-Чаяакчы Бурганыңдан корт, чүгле Аңаа бараан бол+, чүгле Ооң ады-биле даңгырагла+. 14Өске бурганнарны – сени долгандыр чурттап турар чоннарның бурганнарын эдербе. 15Чүге дээрге сээң Бурганың – чон аразында турар Дээрги-Чаяакчы – хүннээчел Бурган болгай+; ынчаар болзуңза, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның килеңи сеңээ удур кыптыгып, Ол сени чырык чер кырынга амылыг арттырбас.

16Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарны, Массага шенеп турганыңар дег+, моон соңгаар шеневеңер+. 17Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның силерге айтып-чагаан айтыышкыннарын, доктаалдарын болгаш дүрүмнерин ыяк сагыңар.

18Дээрги-Чаяакчының мурнунга чөптүг, эки чүведен кыл, ынчан сеңээ эки-чаагай болур, Дээрги-Чаяакчының ада-өгбеңге бээр бооп даңгыраглап турган черин ээлеп аар сен; 19ынчан, Дээрги-Чаяакчының чугаалап турганы дег, Ол сээң хамык дайзыннарыңны сээң мурнуңдан үндүр сывырыптар+.

20Келир үеде сээң оглуң: „Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың силерге айтып-чагып каан доктаалдары, дүрүмнери болгаш хоойлулары чүнү көргүзүп турарыл?“ – деп айтырар болза+, 21оглуңга мынча деп харыылаар сен: „Египетке фараоннуң кулдары турган бис, а Дээрги-Чаяакчы бисти быжыг холу-биле Египеттен үндүре берген+. 22Дээрги-Чаяакчы фараонга удур, ооң шупту чоок улузунга, бүгү Египетке удур өндүр улуг коргунчуг бадыткал демдектерин база кайгамчык чүүлдерни, бис көрүп турувуста, кылган+. 23Ада-өгбевиске бээр бооп даңгыраглап турганы черже бисти киирип, ону биске ээледир дээш, Ол бисти Египеттен үндүре берген. 24Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстан кортсун дээш база бисти амы-тынныг арттырып каар дээш, Дээрги-Чаяакчы биске шупту бо дүрүмнерни күүседирин айтып-чагаан, ынчалзывысса, назынывыс дургузунда биске эки-чаагай болур. Ам ынчалдыр бүткен-даа-дыр. 25Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың биске айтып-чагаан шупту айтыышкыннарын Ооң мурнунга күүседирин кызыдар болзувусса, бис ылап-ла чөптүг-шынныг улус боор бис+“».

7

Израиль – Бурганның шилиттинген чону

7^1«Дээрги-Чаяакчы Бурганың эжелеп аар дээш бар чыдарың черже сени киире бээр база хөй чоннарны: хет, гергес, амор, хананей, ферез, хиввей болгаш иевус дээр, сенден хөй санныг, күштүг чеди чонну сээң мурнуңдан үндүр сывырыптар+. 2Дээрги-Чаяакчы Бурганың ол чоннарны сээң эргеңге хүлээдип бээр, сен оларны базып каар сен. Ынчан оларны бүрүнү-биле узуткап каг+, олар-биле эвилелдешпе, оларга хайыра бербе. 3Ол чоннар-биле төрелдешпе+: уругларыңны оларның оолдарынга кадай кылдыр бербе база оларның кыстарын оолдарыңга ап бербе+; 4чүге дээрге олар сээң үре-салгалыңны Дээрги-Чаяакчыдан ойталаарынче күткүдерге, үре-салгалың өске бурганнарга бараан болуп эгелээр, ынчан Ооң килеңи чонче кыптыгар, Ол сени удавайн узуткап кааптар+.

5Ол чоннарны мынчаар аажылаар ужурлуг силер. Оларның өргүл салыр бедигээштерин үрегдеп бузуп, даш көжээлерин чуура шаап, Ашера бурганга тураскааткан ыяштарын кезип кааптыңар база дүрзү-бурганнарын өрттедиптиңер+. 6Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга хамааржыр ыдыктыг чон-дур сен+, чер-делегейде бар бүгү чоннарның аразындан Бодунуң улуг үнелиг өнчү-хөреңгизи болзун дээш+, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар силерни шилип алган. 7Өске чоннардан хөй санныг дээш, Ол силерни шилип, хүлээп албаан-на болгай, бүгү чоннар аразында эң эвээш санныг-ла болгай силер+. 8А Дээрги-Чаяакчы силерге ынак+ болгаш база ада-өгбеңерге берген даңгыраан күүседир дээш, силерни Египеттен быжыг холу-биле үндүрүп, кулданыышкындан база Египеттиң хааны фараоннуң холундан адырып хостаан болгай.

9Дээрги-Чаяакчы Бурганың – Ооң чагыг-керээзин сагыыр база Аңаа ынак, Ооң айтыышкыннарын сагып чоруур улустуң муң дугаар салгалынга чедир энерелин хевээр арттырар Бурган+, бүзүрелдиг Бурган дээрзин билип ал. 10А Ону көөр хөңнү чок улустуң боттарын Ол кезедип, узуткаар. Ону көөр хөңнү чок кижиниң бодун Ол саадатпайн кезедир+. 11Ынчангаш күүседир кылдыр мээң бөгүн сеңээ берип турарым айтыышкыннар, дүрүмнер болгаш хоойлуларны сагы».

Дыңнангыр чорук дээш шаңнал

12«Бир эвес шак ол дүрүмнерни тооп дыңнаар, сагыыр база күүседир болзуңза, Дээрги-Чаяакчы Бурганың, ада-өгбеңге даңгыраглаанын ёзугаар+, Бодунуң чагыг-керээзин болгаш энерелдиин хевээр арттырар. 13Дээрги-Чаяакчы сеңээ ынак болур, ачы-буянын хайырлаар: сени өстүрүп-көвүдедип, хөй ажы-төлдүг кылып каар, Ооң сеңээ бээр бооп ада-өгбеңге даңгыраглааны черге элбек дүжүттү, хөй далган-тарааны, арага-суксунну, олива үзүн хайырлаар, бода база шээр малыңга хөй төлдерни хайырлаар. 14Өске бүгү чоннарга бергенинден хөй ачы-буянны алыр сен; ажы-төл чок эр, херээжен улус турбас+, мал-маганың база кызыравайн, чаш төлдүг болур. 15Дээрги-Чаяакчы кандыг-даа аарыг-аржыкты сенден чайладып кааптар, Египетке көргениң, сээң билириң хоралыг аарыгларны сенче халдатпас+, харын ол аарыгларны сени көөр хөңнү чок бүгү улуска чыпшырып каар. 16Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сээң эргеңге хүлээдип бээри бүгү чоннарны сыырыптар сен; оларга хайыра бербе, оларның бурганнарынга мөгейбе – ол дээрге сеңээ салган четки-дир+.

17Бир эвес ишти-хөңнүңде: „Ол чоннар менден хөй санныг-дыр, оларны канчап үндүр сывырып шыдаар мен“ дээр болзуңза, канчалза экил? 18Олардан кортпа, Дээрги-Чаяакчы Бурганың фараонну база бүгү Египетти канчанганын сактып кел. 19Карааң-биле көргениң өндүр улуг кеземчелерни, бадыткал демдектерин, кайгамчык чүүлдерни база Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сени Египеттен үндүре берген быжыг холун, күчү-күжүн сактып кел. Дээрги-Чаяакчы Бурганың сээң коргуп турарың бүгү чоннарны база ынчаар аажылаар+.

20Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар улуг арыларын[*] оларже ыдыптар+. Силерден дезип, чаштына бергеш, дириг арткан шупту улус узуткаттырып каар. 21Ол чоннардан сүртеве, Дээрги-Чаяакчы Бурганың – сээң чонуңнуң аразында турар өндүр улуг болгаш сүртенчиг Бурган болгай+. 22Дээрги-Чаяакчы Бурганың ол чоннарны сээң мурнуңдан чоорту үндүр сывырар; оларны дораан-на узуткап каарың болдунмас, оон башка шөлдерге черлик аң-мең көвүдеп, сеңээ айыылдыг апаар+. 23Дээрги-Чаяакчы Бурганың ол чоннарны сээң эргеңге хүлээдип бээр, олар медээжок мөгүдеп, дүвүрээш, узуткаттырып аар. 24Дээрги-Чаяакчы Бурганың ол чоннарның хааннарын сээң холуңга хүлээдип бээрге+, оларның ады чырык чер кырынга уттундура бээр кылып каар сен; сеңээ удур кым-даа туржуп шыдавас+, алызы барып, оларны узуткап каар сен. 25Ол чоннарның бурганнарының дүрзүлерин отка өрттедивит, оларны каастап шыпкан алдын, мөңгүннү алыксава+, оон башка ол каасталгалар сеңээ салган дузак апаар, ол дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга чүдек-бужар чүүлдер-дир. 26Бажыңыңче ындыг чүдек-бужар чүүлдерни киирбе, оон башка, сени база, оларны ышкаш, узуткап каар ужурлуг – ол чүүлдерни чүдек-бужар деп санап, ческин – ол дээрге узуткаттырар ужурлуг чүүлдер-дир».

8

Эки амыдырай бергеш, Бурганны уттуп болбазы

8^1«Бөгүн силерге айтып-чагып турарым шупту айтыышкыннарны күүседирин кызыдыңар, ынчан амы-тынныг артып, өзүп-көвүдээр силер база Дээрги-Чаяакчының ада-өгбеңерге бээрин даңгыраглаан черинге чеде бергеш, ону эжелеп аар силер. 2Дээрги-Чаяакчы Бурганың сени ам дөртен чыл дургузунда+ ээн кургаг ховуда эдертип чоруп тур, ол орукту утпа; Ол сени томаартырын күзеп, сени шенеп+, сеткил-сагыжыңда чүнү шыгжап чорууруңну – Ооң айтыышкыннарын сагыыр-сагывазыңны билип алыксаан-дыр. 3Ол сени томаартып, аштаткан соонда, сээң-даа, ада-өгбеңниң-даа билбези манна-биле ашкарып-чемгерип турган+. Кижи амытан чүгле хлеб-биле эвес, а Дээрги-Чаяакчының чугаалаан бүгү чүвезиниң ачызында амыдыраар дээрзин Ооң сеңээ билиндириксээни ол+. 4Ам дөртен чыл дургузунда сээң кеткен хевиң элеп көрбеди, будуң черле ышпады+. 5Ада кижиниң оглун сургаары дег, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сени сургап турарын медереп билип аар сен+. 6Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның айтыышкыннарын сагы, Ооң оруун эдер, Оон коргуп чор.

7Дээрги-Чаяакчы Бурганың сени эки черже эдертип бар чыдар болгай. Ол дээрге хемнерлиг, кара сугларлыг, шынаалар биле дагларда суг баштары аттыгып үнүп чыдар чер-дир+; 8кызыл-тастыг, арбайлыг, виноград сыптары, фига, гранат болгаш олива ыяштары үнген, ары чигирлиг чер-дир; 9аъш-чемни мага хандыр чиириң, чединмес деп чүве билбес бооруң чер-дир; даштардан демирни, даглардан чести чона шаап ап болур чер-дир. 10Ол черге аъш-чемни тоттур чиир сен, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берген эки чери дээш, Ону алгап-йөрээр сен.

11Кичээн! Мээң бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның айтыышкыннар, дүрүмнер болгаш хоойлуларын сагывайн баарындан база Ону уттуптарындан кичээн. 12Аъш-чемни тоттур чиир сен, эки бажыңнар тудуп алгаш, оларны ээлеп чурттай бээр сен. 13Бода-даа, шээр-даа малың дыка өзүп-көвүдээр, хөй алдын-мөңгүннүг апаар сен, бүгү эт-хөреңгиң аажок хөй болу бээр! 14Ынчан кул болуп чорааның египет черден сени үндүре берген Дээрги-Чаяакчы Бурганыңны уттуп, улуургай бердиң халак+. 15Ол сени хоранныг курт-чыланнарлыг+, суг чок, кургап калган черлерлиг улуг, коргунчуг ээн кургаг хову таварты эрттире берген болгай+; Ол сеңээ кадыг хаядан сугну үндүр аксып берген болгай+. 16Ол сени ээн кургаг ховуга ада-өгбеңниң билбези манна-биле чемгерип турган болгай+. Сени томаартыр, шенээр дээш база соонда сеңээ ачы-буян көргүзер дээш, Ол ынчаар кылып турган. 17Ишти-хөңнүңде: „Мээң күжүм, быжыг холум бо байлакты меңээ олчалап тып берди“ дей бердиң халак+. 18Дээрги-Чаяакчы Бурганыңны утпайн чор, чүге дээрге сээң ада-өгбеңге даңгыраглааны Бодунуң чагыг-керээзин шынзыдарын күзээш, Ол сеңээ байлак олчалап тывар күштү берип турар. Ам ынчалдыр бүткен-даа-дыр.

19А бир эвес Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарны уттуп, өске бурганнар эдерип, оларга бараан болуп, мөгеер болзуңарза, бөгүн баш бурунгаар сагындырып тур мен: өлүрүңер чайлаш чок. 20Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның үнүн тооп дыңнавас болзуңарза, Ооң силерниң мурнуңарга узуткап турар чоннары дег, бодуңар база узуткаттырып аар силер!+»

9

Чоннуң дыңнангыр эвези

9^1«Дыңна, израиль чон! Сен ам Иорданны кежип, сенден улуг болгаш күштүг, быжыглалдары дээрге чедип турар улуг хоорайларлыг чоннарның черин эжелеп аар деп турар-дыр сен. 2Ында Энактың үре-салгалы: бедик-чаагай, улуг-шыырак улус чурттап турар, оларның дугайында билир сен база „Энактың үре-салгалынга удур кым туржуп шыдаарыл?“ дээнин дыңнаан сен+. 3Ам билип ал: Дээрги-Чаяакчы Бурганың, өрттендир чиир от дег+, сээң мурнуңда бар чыдар. Дээрги-Чаяакчы ол чоннарны узуткаар база сээң мурнуңга сөгүртүр; Ооң сеңээ аазап турганы дег, удатпайн оларны үндүр сывырып, узуткап каар сен+.

4Дээрги-Чаяакчы Бурганың ол чоннарны сээң мурнуңдан үндүр сывырып эгелээрге, ишти-хөңнүңде: „Чөптүг-шынныг боорумга, Ол мени бо черни ээлеп чурттаар кылдыр эккелди“ дивейн көр. Чок! Дээрги-Чаяакчы ол чоннарны сээң мурнуңдан боттарының кем-буруузу дээш үндүр сывырып турар+. 5Чөптүг-шынныг, мөзүң эки болгаш, ол черге чеде берип, ону өнчү кылдыр алыр деп турарың ол бе? Чок! Дээрги-Чаяакчы Бурганың ол чоннарны сээң мурнуңдан кем-буруузу дээш кезедири-биле, сээң ада-өгбең: Авраам, Исаак болгаш Иаков оларга даңгыраглаан сөзүн күүседири-биле үндүр сывырып турар болгай+. 6Ынчангаш билип ал: Дээрги-Чаяакчы Бурганың бо эки черни чөптүүң дээш ээлээр кылдыр бербейн турар, харын чөрүү чон-на болгай сен!+

7Дээрги-Чаяакчы Бурганны ээн кургаг ховуга кайы хире хорададып келгениңерни утпайн сактып чоруңар: египет черден көжүп үнген хүнүңерден эгелээш, бо черге чедип келгениңерге чедир Дээрги-Чаяакчыга удурланып келген болгай силер. 8Хорив даг чанынга безин Дээрги-Чаяакчыны хорададып алган силер, Ол килеңнээш, силерни узуткап каарының кырында турду+. 9Мен ол үеде Дээрги-Чаяакчының силер-биле чарган чагыг-керээзин бижээн ийи калбак дашты хүлээп аар дээш, даг бажынче үне бергеш, аңаа аъш-чем чивейн, суг ишпейн, дөртен дүн-хүннү эрттирген мен+. 10Дээрги-Чаяакчы меңээ Бодунуң холу-биле айтыышкыннар оюп бижээн ийи калбак дажын ап берген; чыглып келген хүнүңерде Дээрги-Чаяакчының даг бажынга, от иштинге чугаалаан шупту сөстерин ол даштарда оюп бижип каан болган+.

11Дөртен дүн-хүн эрткен соонда, Дээрги-Чаяакчы меңээ чагыг-керээни бижээн ийи калбак дашты ап берген. 12Ол меңээ: „Туруп келгеш, доп-дораан моон дүже бер, чүге дээрге сээң Египеттен үндүре берген чонуң самыырап ат болду: олар Мээң айтып бергеним оруктан дүргени кончуг өскээр барган-дыр, боттарынга дүрзү-бурган шуткуп алган-дыр“ – дээн+.

13Оон Дээрги-Чаяакчы меңээ: „Бо чоннуң чөрүүзүн көрүп тур мен, дедири кончуг чон чүве. 14Мени соксатпа, Мен оларны узуткап кааптайн, оларның адын чырык чер кырындан балап кааптайн+, а сени олардан күштүг болгаш хөй санныг чоннуң өгбези кылып каайн+“ – деп чугаалаан. 15Мен эргилгеш, оду чалбыышталдыр кыпкан дагдан дүже берген мен, чагыг-керээни бижээн ийи калбак дашты ийи холумга тудуп алган мен. 16Көөрүмге, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга удур бачыт үүлгедип, бодуңарга бугажык дүрзүзү шуткуп ап, Дээрги-Чаяакчының силерге айыткан оруундан дүргени кончуг өскээр барган болган силер. 17Ийи калбак дашты ийи холум-биле тудуп алгаш, оларны силер көрүп туруңарда, черже октап, буза шаап каапкан мен.

18Оон Дээрги-Чаяакчының мурнунга доңгая кээп дүшкеш, ооң мурнунда дег, дөртен дүн-хүн дургузунда ээрежип, аъш-чем-даа чивээн, суг-даа ишпээн мен+. Дээрги-Чаяакчыны килеңнедип, Ооң мурнунга бузут үүлгедип турганыңар дээш – кылган шупту бачыдыңар дээш ээрежип турганым ол+. 19Дээрги-Чаяакчының коргунчуг килеңинден коргуп, Ол хорадай бергеш, силерни чок кылып каар ирги бе деп сестип турган мен. Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы ол удаада база мени тоопкан. 20Дээрги-Чаяакчы Ааронга база аажок килеңнээш, ону чок кылып каар деп бодаан, а мен ынчан Аарон дээш база мөргүп турган мен. 21Силерниң бачыт үүлгедип, шуткуп алган бугажыыңарны алгаш, өрттедипкен мен; ону чуура шаап, довурак дег үүрмектеп каапкаш, ооң хүлүн дагдан агып баткан хемче киир чажыпкан мен+.

22Силер Тавера, Масса болгаш Киброт-Гаттаавага база Дээрги-Чаяакчыны хорадаткан силер+. 23Дээрги-Чаяакчы силерни Кадес-Варниден чорудуп: „Баргаш, Мээң силерге берип турарым черни эжелеп алыңар“ – дээрге, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның айтыышкынынга удурланып, Аңаа бүзүревейн барган силер, Ону тооп дыңнаваан силер+. 24Силерни танып билип алган хүнүмден эгелээш, Дээрги-Чаяакчының аайынга кирбес улус чордуңар.

25Дээрги-Чаяакчының мурнунга доңгая кээп дүшкеш, дөртен дүн-хүн дургузунда ээрежип дилеп келген мен, чүге дээрге Ол силерни узуткап каар деп турган. 26Дээрги-Чаяакчыга мынча деп мөргүл кылган мен+: „Дээрги-Чаяакчы, Дээргим! Бодуңнуң өнчүң болур чонну узуткавайн көр. Сен ону Бодуңнуң өндүр бедииң-биле хостааш, күштүг холуң-биле Египеттен үндүре берген болгай сен. 27Бодуңнуң чалчаларың: Авраам, Исаак болгаш Иаков оларны бодап кел – бо чоннуң чөрүүзүнче, ооң кем-буруузунче база бачыттарынче көрбейн көр. 28Бисти оон үндүре бергениң черниң чурттакчылары: ‘Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонун оларга аазаан черинге чедирип шыдавайн барып, оларга хөңнү чок апаргаш, өлүрүп каары-биле ээн кургаг ховуже эдертип эккелди’ – деп чугаалавазын+. 29А израильчилер дээрге Сээң өндүр улуг күш-шыдалың-биле база күчүлүг холуң-биле Египеттен үндүре берген чонуң-дур, Бодуңнуң өнчүң-дүр+“».

10

Чагыг-керээни чаартканы

(Хост. 34:1-4)

10^1«Дээрги-Чаяакчы ынчан меңээ: „Бодуңга мурнундагы калбак даштар ышкаш ийи калбак даштан чондуруп алгаш, Менче, даг бажынче үнүп кел, ыяш аптарадан база чазап ал+. 2Мен ынчан ол калбак даштарга сээң буза шаап каапканың даштарга турган сөстерни оюп бижип каар мен. Сен чаа даштарны ыдыктыг аптараже суп каар сен+“ – дээн чүве.

3Мен акация ыяжындан аптара чазап алгаш+, биеэги даштар ышкаш ийи калбак даш чондургаш, ол даштарны тудуп алгаш, дагже үне берген мен. 4Дээрги-Чаяакчы чыглып турган хүнүңерде силерге от иштинден чугаалааны он айтыышкынын+ ол ийи калбак дашка, ооң мурнунда бижээни ышкаш, бижип каан болгаш ол даштарны меңээ ап берген+. 5Мен эргилгеш, дагдан бада бергеш, Дээрги-Чаяакчының меңээ дужааганын ёзугаар, калбак даштарны чазап алган аптарамче суп каан мен, олар ында шыгжаттынган+.

6(Израиль чон Беерот-Бене-Яакандан көжүп үнгеш, Мосера дээр черге чеде берген+; Аарон аңаа мөчээн, ону ол-ла черге орнукшудуп каан+. Ооң оглу Элеазар ачазының орнунга бараалгакчы апарган. 7Чон оортан Гудгодче, Гудгодтан – хемнерлиг Иотвафа дээр чуртче көжүп үнген+. 8Ол үеде Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Ооң чагыг-керээзин шыгжаан аптараны көдүрүп дажыглаар, Аңаа бараан болуп, Ооң мурнунга турар база Ооң ады-биле чонну йөрээр кылдыр өске аймактардан аңгылап каан+ – амдыгаа чедир ындыг бооп турар. 9Ынчангаш Левийниң аймаа өске ха-дуңма аймактар-биле кады хувааглыг чер, үлүг албаан, а Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның аңаа чугаалап турганы дег, Ол Боду ооң үлүү болур.)+

10Мен даг бажынга, биеэги үеде дег, дөртен дүн-хүннү эрттирген мен+; Дээрги-Чаяакчы ол удаада база мени тооп көрүп, сени узуткавас деп шиитпирлээн. 11Оон Дээрги-Чаяакчы меңээ: „Баргаш, бо чонну баштап чорувут, оларга бээр бооп ол чоннуң ада-өгбезинге даңгыраглааным черни олар барып эжелеп алзын“ – деп чугаалаан+».

Ыдыктыг хоойлунуң алыс ужур-утказы

12«Израиль чон, ам дыңна: Дээрги-Чаяакчы Бурганың сенден чүнү негеп турарыл?+ Ол чүгле Дээрги-Чаяакчы Бурганыңдан коргарыңны, Ооң шупту оруктарын эдерериңни, Аңаа ынак бооруңну, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бүгү чүлдү-чүрээңден, бүгү сеткил-сагыжыңдан бараан бооруңну+ база 13бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым Дээрги-Чаяакчының айтыышкыннарын, дүрүмнерин сагыырыңны күзеп турар. Ынчан сеңээ эки-чаагай болур+.

14Дээр, эң бедик дээр, чер, ында бар бүгү чүве Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга хамааржыр+, 15ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы чүгле силерниң ада-өгбеңерни чоок хүлээп көрүп, оларга ынак апарган, оларны салгап арткан үре-салгалы болур силерни өске шупту чоннар аразындан шилип алган+ – ам ынчалдыр бүткен-даа-дыр.

16Ынчангаш Дээрги-Чаяакчыга хамааржырыңарны демдектеп, чүректериңер арыглап алыңар+, моон соңгаар чөрүү болбаңар+. 17Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар – бурганнарның Бурганы+, дээргилерниң Дээргизи-дир+, өндүр улуг, күчү-күштүг, сүртенчиг Бурган-дыр. Ол улусту ылгай көрбес+ база хээли албас+; 18Ол өскүс кижиге, дулгуяк херээженге болчуп, чөптүг шиитпирни үндүрер+; Ол өскээртен келген кижиге ынак, аңаа аъш-чем биле идик-хепти берип турар. 19Силер база өскээртен келген кижиге ынак болуңар, чүге дээрге бодуңар база египет черге өскээртен келген улус бооп чораан болгай силер+.

20Чүгле Дээрги-Чаяакчы Бурганыңдан коргуп чор, Аңаа бараан бол, Ооң-биле коштунчу бер, Ооң ады-биле даңгырагла+. 21Ол – сээң макталыңга төлептиг, Ол – сээң Бурганың, Ол сен дээш, ийи карааң-биле көрүп туруңда, өндүр улуг, сүрээденчиг чүүлдерни кылган. 22Ада-өгбең Египетке чедип кээрде, чеден[*] борбак кижи турган+, а ам Дээрги-Чаяакчы Бурганың сени дээрде сылдыстар дег хөй санныг чон кылып каан+».

11

Дээрги-Чаяакчының өндүр улуг ажыл-херектери

11^1«Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга ынак болуңар, Ооң сагызын деп дужааган бүгү чүвезин, Ооң дүрүмнерин, хоойлуларын болгаш айтыышкыннарын кезээде сагып чоруңар. 2Бөгүн Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның сургаалын бодап келиңер. Бо бүгүнү билбес, көрбээн ажы-төлүңер-биле эвес, а силер-биле чугаалажып тур мен. Силер харын бо бүгүнү билир силер – Ооң өндүр бедиин, быжыг холун, күчү-күжүн, 3Ооң бадыткал демдектерин, Египеттиң хааны фараонну, фараоннуң бүгү чуртун канчанганын билир силер. 4Дээрги-Чаяакчының египет аг-шеригни, оларның дайынчы аъттарын, тергелерин канчанганын, олар силерни сүрүп бар чыдырда, Кызыл далайның суунга дүжүрүп, чылча шаап каанын+, бөгүнге чедир-даа ол байдал өскерилбээнин билир силер; 5бо черге чедип келгижеңерге чедир, ээн кургаг ховуга Ооң силерни канчанганын билир силер+; 6Рувимниң үре-салгалы болур Элиавтың оолдары Дафан биле Авиронну Ооң канчанганын: чер аксын аазадыпкан дег болуп, бүгү израиль чон көрүп турда, оларны, өг-бүлелерин, чадырларын – оларның аал-оранын бүрүнү-биле сыырыпканын билир силер+. 7Дээрги-Чаяакчының кылып турган хамык өндүр улуг ажыл-херектерин карааңар-биле көрген болгай силер».

Израильге аазаттынган чер дээш Бурганның сагыш човаашкыны

8«Мээң бөгүн силерге айтып-чагып турарым шупту айтыышкыннарны сагыңар, ынчан силер күш кире бээр силер база барып эжелеп аар дээш Иорданны кежип, кирер деп турарыңар черни эжелеп ап шыдаар силер; 9ынчан шак ол черге – Дээрги-Чаяакчының ада-өгбеңерге база оларның үре-салгалынга бээр бооп даңгыраглааны+, сүт болгаш ары чигири агып чыдар байлак черге+ узун назы назылаар силер.

10Сээң эжелеп аар дээш бар чыдар чериң египет чер дег эвес болур. Оон үнүп келгениң египет черге болза, үрезиниң тарып алгаш, тарымал үнүштүг сесерликти дег, будуң күжү-биле суггарып аар турган болгай сен. 11А сээң эжелеп аар дээш кежип бар чыдар чериң даглар болгаш шынааларлыг, дээрден чаъс чаарга, ооң суун ижип аар чер-дир+; 12Дээрги-Чаяакчы Бурганың ол чер дээш сагыш салып турар, Ол бүдүн чыл дургузунда ону карактаар+.

13Мээң бөгүн силерге айтып-чагып турар айтыышкыннарымны тооп дыңнаар: Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга ынак боор, Аңаа бүгү чүлдү-чүрээңерден, бүгү сеткил-сагыжыңардан бараан болур болзуңарза+, 14Дээрги-Чаяакчы силерниң чериңерже күскү-даа, часкы-даа чаъсты чогуур үезинде чагдырар, ынчан тарааңарны ажаап, виноградыңар арагазын, оливаңар үзүн белеткеп аар силер+. 15Ол силерниң шөлүңерге мал-маганыңар чиир оът-сигенни өстүрүп бээр+, силер база тоттур чиир аъш-чемниг болур силер.

16Ынчалза-даа кичээниңер – чүрээңер дуурайлатпазын база чайгыла бергеш, өске бурганнарга бараан болуп, мөгейбеңер! 17Ынчаар болзуңарза, Дээрги-Чаяакчының килеңи силерже кыптыгып, Ол дээрни дуглап каарга, чаъс чагбастай бээр+, чер дүжүдүн берип шыдавайн баар; Дээрги-Чаяакчының силерге берип турары эки черге удавайн өлүп чиде бээр силер».

Израильдиң шилилгези

18«Ынчангаш мээң ол сөстеримни чүрээңерге, сеткил-сагыжыңарга шыгжап алыңар, оларны, сагындырыглыг демдек дег, холуңарга баглап алыңар, олар силерниң карактарыңарга көскү кертиг дег болзун+. 19Бажыңыңарга олургаш-даа, орукка чорааш-даа, удуп чыдып аарда-даа, оттуп келгеш-даа, ол сөстерим дугайында чугаалап, оларны ажы-төлүңерге өөредип калыңар+. 20Оларны бажың эжииниң кастыктарынга база хаалгаңарга бижип алыңар+. 21Ынчан силер-даа, ажы-төлүңер-даа Дээрги-Чаяакчының ада-өгбеңерге бээр бооп даңгыраглаан черинге, дээрниң чер кырында кезээде турары дег, үр чурттаар силер.

22Бир эвес силерге күүсетсин дээш айтып-чагып турарым шупту айтыышкыннарны сагыыр: Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга ынак болур, Ооң шупту оруктарын эдерер, Ооң-биле коштунчу бээр болзуңарза, 23Дээрги-Чаяакчы силерниң мурнуңардан бүгү чоннарны сывырып чорудуптар, силерден улуг, күштүг чоннарның черин эжелеп аар силер; 24будуңар баскан кандыг-даа чер силернии болур+ – чериңерниң кызыгаары ээн кургаг ховудан Ливан дагларынга чедир, Евфрат хемден Барыын далайга чедир шөйлүр+. 25Кым-даа силерге удур туржуп шыдавас+: Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар, силерге аазап турганы дег, силерниң будуңар баскан чер бүрүзүнде улусту силерден коргуп, сүрээдээр кылып каар.

26Көрүңер даан, мен силерге азы йөрээшкинни, азы каргышты шилип аарын саналдап тур мен+. 27Бир эвес Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның бөгүн силерге айтып-чагып турарым айтыышкыннарын тооп дыңнаар болзуңарза, йөрээттирип, ачы-буян алыр силер+, 28а бир эвес Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның айтыышкыннарын тооп дыңнавайн, бөгүн силерге айтып-чагып турарым оруктан өскээр барып, билбес чорааныңар бурганнар соо-биле чоруур болзуңарза, каргаттырар силер+.

29Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар эжелеп аар дээш кирип турар чериңерже силерни чедире бээрге, Гаризим дагга йөрээл сөзүңер чугаалаңар, а Гевал дагга каргыш сөзүңер чугаалаңар+. 30Ол даглар Иорданның барыын талазы-биле чоруткан оруктуң ындында, хемниң шынаазында чурттаан хананейлерниң черинде, Галгал хоорайның дужунда, Морэ деп дуб ыяштыг черде турар-ла болгай+. 31Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның силерге берип турар черинге чедип, ону эжелеп аар дээш, Иорданны кежип турар-дыр силер; ол черни эжелеп алгаш, аңаа чурттай бээр силер. 32Ынчангаш мээң бөгүн силерге берип турарым шупту дүрүм, хоойлуларны сагыырын кызыдыңар».

12

Бурганга мөгеер дың чаңгыс чер

12^1«Ада-өгбеңерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчының силерге ээлээр кылдыр берип турар черинге, аңаа чурттап кээр бүгү үеңерде күүседирин кызыдар ужурлууңар дүрүм, хоойлулар бо-дур.

2Силерниң үндүр сывырып турарыңар чоннарның боттарының бурганнарынга бараан болуп турар черлерин: олар бедик дагларга-даа, тейлерге-даа, хөлегелиг саглагар ыяштар адаанга-даа турар болза, чок кылып кааптыңар+. 3Оларның өргүл салыр бедигээштерин бузуп, даш көжээлерин чуура шаап, Ашера бурганга тураскааткан ыяштарын өрттедип, бурганнарының дүрзүлерин чылча шаап кааптыңар+; ол черге оларның аттарының дугайында безин сактыышкынны узуткап кааптыңар.

4Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга ынчалдыр мөгейбес ужурлуг силер. 5Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар силерниң шупту аймактарыңарның ээлеп чурттаар черлеринден Бодунуң ат-алдарының турумчуур черин шилип алыр. Бурганга мөгеер дээш, шак ол черге чедип кээп турар силер+. 6Ынаар бүрүн өрттедир болгаш өске-даа өргүлдериңерни, дүжүдүңер биле малыңарның Бурганга хамааржыр оннуң бир кезиин, тускай хуу өргүлдериңерни, даңгырак күүседип база эки тура-биле салып турар өргүлдериңерни, бода-даа, шээр-даа малыңарның дун төлдерин эккээр силер. 7Ол черге өг-бүлелериңер-биле Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның мурнунга аштанып-чемненир силер, Ооң ачы-буянының ачызында чедип алган бүгү чүвеңер дээш өөрүп-хөглээр силер+.

8Кижи бүрүзү бодунуң шынныг деп санаар аайы-биле бөгүн мында кылып турары дег, ол черге ынчаар кылбас ужурлуг бис+. 9Силер ам-даа амыр-дыш черинче+ – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның силерге хуваап берип турар черинче кирбээн-дир силер. 10А Иорданны кешкеш, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның силерге хуваап берип турар черинге чурттай бээриңерге, Ол силерни бүзээлээн дайзыннарыңарның шуптузундан адырып, амыр-дышты хайырлаар, ынчан айыыл чок чурттай бээр силер+. 11Ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның Бодунуң ат-алдары аңаа турумчузун дээш шилип алыр черинче+ мээң силерге айтып-чагып турар бүгү чүвемни: бүрүн өрттедир болгаш өске-даа өргүлдериңерни, дүжүдүңер биле малыңарның оннуң бир кезиин, тускай хуу өргүлдериңерни болгаш Дээрги-Чаяакчыга даңгырак бергеш, салып турар шупту шилиттинген өргүлдериңерни эккээр силер. 12Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның мурнунга шупту: боттарыңар, оглу-кызыңар, эр, херээжен кулдарыңар – өөрүп-хөглеңер. Силерниң хоорайларыңарда чурттап турар левиттерни база хөглээшкиниңерже киирип алыңар, чүге дээрге олар силер-биле кады үлүг-хуу – хувааглыг чер албаан болгай+. 13Карааңарга көзүлген-не чер бүрүзүнге бүрүн өрттедир өргүлдер салырындан кичээниңер, 14а чүгле Дээрги-Чаяакчының силерниң бир аймааңарның черинден шилип алган черинге бүрүн өрттедир өргүлдериңер салып, силерге айтып-чагып турарым бүгү чүвени кылыр силер».

Дөгерген малдың эът-ханын чиир-чивези

15«Ындыг-даа болза, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның ачы-буян хайырлап, сеңээ берген малының эъдин чурттап турарың кандыг-даа черлерге дөгергеш, күзээниң ёзугаар чип болур сен; чээрен азы иви эъдин ышкаш, ол эътти арыг-даа, арыг эвес-даа кижи чип болур[*]; 16чүгле хан чиве, ону черже, суг ышкаш, аксып каавыт+. 17А далган-тарааңның, виноградың арагазының болгаш оливаң үзүнүң Бурганга хамааржыр оннуң бир кезиин, бода болгаш шээр малыңның дун төлдерин, Бурганга аазааның шупту даңгырак өргүлдерин, эки тура-биле салып турар өргүлдериңни, тускай хуу өргүлдериңни чурттап турар чериңге чивес ужурлуг сен. 18А чүгле Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга, Ооң шилип алыр черинге ол бүгүнү чиир ужурлуг сен – бодуң, оглу-кызың, эр, херээжен кулдарың чиңер база сээң хоорайларыңда чурттап турар левит кижи-биле кады чи; Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга бодуңнуң бүдүргениң бүгү чүве дээш өөрүп-хөгле. 19Левит кижини бодуңнуң чериңге чурттап турар бүгү назыныңда уттуп кагдың халак+.

20Дээрги-Чаяакчы Бурганың, сеңээ аазаанын ёзугаар, девискээриңни алгыдып бээрге, эът чиксей бергеш: „Эъттен чип көөр-дүр“ – дээр болзуңза, күзээниң ёзугаар эът чип болур сен[*]. 21Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның Бодунуң ат-алдары аңаа турумчузун дээш шилип алыр чери сенден ырак болза, Дээрги-Чаяакчының сеңээ берген бода-даа, шээр-даа малындан кандыг-бир малды мээң дужааганым ёзугаар дөгергеш, чурттап турар чериңге күзээниң ёзугаар чиир сен. 22Ол малды, чээрен биле иви эъдин ышкаш, чиир сен, арыг-даа, арыг эвес-даа кижи ол эътти чип болур. 23Ынчалзажок хан чииринден шыңгыызы-биле ойтала, малдың амы-тыны ханында болгай, ооң эъди-биле кады амы-тынын чивейн көр+. 24Хан чиве, ону черже, суг ышкаш, аксып каавыт. 25Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чүүл кылып, хан чивес болзуңза, сеңээ, сени салгаар үре-төлүңге эки-чаагай болур.

26А Бурганга айтып, өргүүр дээн малдарыңны, даңгырак бергеш, салып турар өргүлдериңни Дээрги-Чаяакчының шилип алыр черинге эккеп сал; 27ол черже эккелген малдарың бүрүн өрттедир өргүлдер болза, оларның эъдин-даа, ханын-даа Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның өргүл салыр бедигээжинче салып каг, ынчалзажок өске өргүлдериң ханын Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның өргүл бедигээжинче төвүт, а эъдин чип аар сен. 28Сеңээ айтып-чагып турарым бо сөстерниң шуптузун тооп дыңнап, күүсет; Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга эки, таарымчалыг бооп көстүр чүүлдер кылыр болзуңза, сээң бодуңга, сени салгаар үре-төлүңге кезээ мөңгеде эки-чаагай болур».

Ханаанның бурганнарынга мөгейбези

29«Черин эжелеп алыр дээш бар чыдарың чоннарны Дээрги-Чаяакчы Бурганың үндүр сывырыпкаш, сээң мурнуңга узуткап каар, оларның черин ээлеп чурттай бээр сен. 30Ынчан кичээн: сээң мурнуңга ол чоннарны узуткап каан соонда, оларның ёзу-чаңчылын эдергеш, дузакка туттурба, оларның бурганнарынче чүткүп: „Бо чоннарның бурганнарынга бараан болуп турганы дег, мен база ынчаар кылыр мен“ – диве+. 31Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга ынчалдыр мөгейбе, чүге дээрге Ооң бужарзынары, көөр хөңнү чок чүүлдерни ол чоннар бодунуң бурганнарынга мөгейгеш, кылып турар болгай, бодунуң оолдар, кыстарын безин бурганнарынга өргүп, отка өрттедип турар болгай+.

32Силерге айтып-чагып турарым бүгү чүвени күүседирин кызыдыңар, чугаалаан чүвемге чүнү-даа немевеңер база оон чүнү-даа казываңар+».

13

Чонну дүрзү-бурганнарга мөгееринче күткүп турар улусту узуткаары

13^1«Бир эвес чон аразынга ошчу кижи азы дүш дүжээр кижи+ илереп келгеш, силерге бадыткал демдээ азы кайгамчык чүүл көргүзерин аазаарга, 2ооң чугаалап турганы бадыткал демдээ азы кайгамчык чүүл бүде бээр болза+, ол кижи: „Силерниң билбес чорааныңар бурганнарны эдерээли, оларга бараан болуулу“ – дээн дижик. 3Ынчан ол ошчунуң азы дүшчүнүң сөстерин дыңнаваңар, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар ону дамчыштыр силерни шенеп, Аңаа бүгү чүлдү-чүрээңерден, бүгү сеткил-сагыжыңардан ынааңарны билип алырын күзеп турар-дыр. 4Чүгле Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарны эдериңер, Оон коргуп чоруңар, Ооң айтыышкыннарын сагыңар, сөзүн дыңнаңар, Аңаа бараан болуңар база Ооң-биле коштунчу бериңер. 5А ол ошчуну азы дүшчүнү өлүрүп каар ужурлуг+. Чүге дээрге ол кижи кулдар болуп чорааныңар египет черден силерни үндүре берген Дээрги-Чаяакчы Бурганыңардан ойталаар кылдыр силерни көгүдүп, Бурганның силерге эдерер кылдыр айтып-чагааны оруктан силерни чайладырын күзеп турар-дыр; чон аразында бужар-бакты ынчаар узуткап калыңар.

6Бир эвес сээң чоок улузуң: азы чаңгыс иеден төрүттүнген ха-дуңмаң, азы оглуң, азы урууң, азы эрге-чассыг кадайың, азы эң чоок эжиң сени бүдүү дуурайлап: „Сээң-даа, ада-өгбеңниң-даа билбес чорааны өске бурганнарны эдерип, оларга бараан болуулу“ – деп, 7сени долгандыр турар чоок-даа, ырак-даа черлерде, черниң бир кыдыындан өске кыдыынга чедир чурттап турар чоннарның бурганнарын айтып, чугаалаан дижик. 8Ол кижи-биле чөпшээрешпе, ону дыңнава база кээргеве, аңаа хайыра бербе база болушпа+. 9Харын ол кижини өлүрүп каг; сээң холуң ону өлүрери-биле кымныындан-даа мурнай көдүрүлзүн, а бүгү чоннуң холу ооң соонда көдүрүлзүн+. 10Ону даштар-биле өлүр соп каг+, чүге дээрге ол кижи кул болуп чорааның египет черден сени үндүре берген Дээрги-Чаяакчы Бурганыңдан ойталаар кылдыр көгүдүп турган болгай. 11Бүгү израиль чон ол дугайында дыңнап кааш, корга бээр база силерниң араңарга ооң соонда ындыг бузут үүлгетпестей бээр.

12Бир эвес Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ чурттазын дээш берип турар хоорайларының кайы-бирээзиниң дугайында багай медээ сеңээ чедип, 13чон аразындан үнген дүржок улус+ ында илереп келгеш, хоорайының улузун дуурайлап: „Силерниң билбес чорааныңар өске бурганнарны эдерип, оларга бараан болуулу“ – дижип, оларны күткүдүп алганын дыңнап каан дижик сен. 14Ол чугааны истеп, шинчип, таптыг айтырып ап көр; бир эвес ол бүгү шын болуп, ук бужар чорук чон аразынга ылап-ла болган болза, 15демги хоорайның чурттакчыларын хылыш-биле узуткап каг, ону база ында бар бүгү чүвени бүрүнү-биле үрегдеп бузуп, чурттакчыларының мал-маганын безин хылыш-биле өлүрүп каг. 16Ол хоорайдан олчалап алган эт-хөреңгини ооң төп шөлүнге оваалай чыггаш, хоорайны база шупту эт-хөреңгини Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга салган бүрүн өрттедир өргүл кылдыр өрттедивит; ол кезээ мөңгеде хорумналган бузундулар бооп артсын+, ону кажан-даа катап тургуспазын. 17Бурганга тураскааткан узуткаар ужурлуг чүү-даа чүве сээң холуңче кирбезин+, ынчан Дээрги-Чаяакчы кыптыккан килеңин чавырылдырар, сеңээ ээ-хайыралыг, өршээлдиг болур база ада-өгбеңге даңгыраглаанын ёзугаар сени өстүрүп-көвүдедир. 18Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сөзүн дыңнап, бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым Ооң шупту айтыышкыннарын күүседип, Аңаа таарымчалыг чүүлдү кылып чор».

14

Кажыыдалдың хоруглуг ёзу-чаңчылы

14^1«Силер – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның ажы-төлү силер+; өлү берген улус дээш кажыыдаарда, мага-бодуңарны чара кеспеңер, хавааңар үстүнде бажыңар дүгүн дөңгүрертир чүлүвеңер+, 2чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга хамааржыр ыдыктыг чон-дур сен, чер-делегейде бар бүгү чоннарның аразындан Ол сени Бодунуң улуг үнелиг өнчү-хөреңгизи болзун дээш шилип алган болгай+».

Израиль чоннуң чип болбас дириг амытаннары

(Лев. 11:1-47)

3«Бужар чүү-даа чүве чиве. 4Силерге чиирин чөпшээрээн дириг амытаннар бо-дур[*]: инек, хой, өшкү мал, 5иви, чээрен, элик-хүлбүс, аргар, те-чуңма, сайгак 6база кандыг-даа адыр дуюглуг, кегженир дириг амытан. 7Адыр дуюглуг азы кегженир дириг амытаннардан чүгле дараазында дириг амытаннарны чип болбас силер: тевени, койгунну болгаш сарлык-дегени[*], чүге дээрге олар кегженир-даа болза, адыр дуюу чок дириг амытаннар-дыр, ынчангаш силерге арыг эвес боор-дур; 8хаванны база чивес ужурлуг силер, чүге дээрге ол адыр дуюглуг-даа болза, кегженмес-тир, ынчангаш силерге арыг эвес боор-дур. Ындыг янзылыг дириг амытаннарның эъдин чивеңер, сегинге дегбеңер!

9Сугга чурттаар бүгү дириг амытаннардан чакпалыг база казырыктыг амытаннарны чип болур силер. 10А чакпазы азы казырыы чок шупту суг амытаннарын чип болбас силер, олар силерге арыг эвес болур.

11Кандыг-даа арыг кушту чип болур силер; 12а дараазында куштарны[*] чивес ужурлуг силер: эзирни, дасты, кара-дасты, 13дээлдигенни, бичежек эзирлерниң бүгү хевирлерин, 14кускуннуң бүгү хевирлерин, 15страусту, үгүнү, ак-кускунну, хартыганың бүгү хевирлерин, 16кызыл-үгүнү, тулаа кужу ибисти, ак-үгүнү, 17пеликанны, тогдукту, балыкчы-үгүнү, 18шиленни, аистиң бүгү хевирлерин, итпикти болгаш часкыны. 19Ужар чалгынныг кандыг-даа курт-кымыскаяк силерге арыг эвес болур, оларны чивеңер. 20А кандыг-даа ужар чалгынныг арыг амытанны чип болур силер.

21Бодунуң өлүмү-биле өлген дириг амытан чиве+. Ооң сегин хоорайыңда чурттап турар даштыкы кижиге беривит, ол кижи ону чизин азы өске чер чурттуг кижиге садывыт; а сен дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга хамааржыр, ыдыктыг чон болгай сен+.

Анайны ооң авазының сүдүнге хайындырба+».

Дүжүттүң Бурганга хамааржыр оннуң бир кезииниң дугайында

22«Чылдың-на шөлүңден ажаап ап турар бүгү дүжүдүңнүң оннуң бир кезиин аңгылааш+, 23Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның Бодунуң ат-алдары аңаа турумчузун дээш шилип алыр черинге, Ооң мурнунга чиир сен; далган-тарааңның, виноградың арагазының болгаш оливаң үзүнүң оннуң бир кезиин база бода-даа, шээр-даа малыңның дун төлдерин ынаар эккеп, чиир сен. Ооң ачызында Дээрги-Чаяакчы Бурганыңдан бүгү назыныңда коргарынга өөренип алыр сен. 24А бир эвес ол черже чедер орук узун болза, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның Бодунуң ат-алдарын аңаа көргүзер дээш шилип алыр чери ырак болгаш, ол бүгү дүжүттү ынаар чедирип шыдавас болзуңза, Дээрги-Чаяакчы Бурганың сеңээ элбек дүжүттү хайырлаан соонда, 25ол дүжүдүңнү акша-мөңгүнге орнапкаш, акша-мөңгүнүңнү холуңдан салбайн, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның шилип алыр черинче чорувут. 26Ол акша-мөңгүн-биле күзээн бүгү чүвеңни: бода-даа, шээр-даа малды, виноград арагазын, өске эзиртир суксунну – алыксаан бүгү чүвеңни садып ал; Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга ол бүгүнү өг-бүлең-биле кады чип, өөрүп-хөглээр сен. 27Сээң хоорайыңда чурттап турар левит кижини база уттуп кагба+, чүге дээрге ооң сээң-биле кады ээлеп алган үлүү – хувааглыг чери чок болгай+.

28Үш чыл эрткен санында-ла, үшкү чылда ажаап алган дүжүдүңнүң оннуң бир кезиин бүрүнү-биле аңгылай чыггаш, хоорайыңга курлавырлап шыгжап ал+. 29Ээлээр хувааглыг черни сээң-биле кады албаан левит кижи, сээң хоорайыңда чурттап турар даштыкы кижи, өскүс кижи болгаш дулгуяк кадай чедип келгеш, тоттур чемнензин, ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганың сээң кылып турар шупту ажыл-херектериңге ачы-буянны хайырлаар».

15

Өрелерни өршээри

15^1«Чеди чыл болгаш-ла, өрелерни өршээ+. 2Ону мынчалдыр кылыр сен. Өске кижиге акшазын чээлиге берген кижи бүрүзү ооң өрезин өршээзин база ол кижиден (ха-дуңмазындан) өре төлээрин негевезин, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан „Өрелер өршээр үе“ чарлаттынган-дыр. 3Даштыкы кижиниң өрезин негеп боор сен, а чаңгыс аймак-сөөктүг ха-дуңмаңның сеңээ эгидер ужурлуг өрезин өршээ+. 4Ынчаарга сээң чуртуңга түреңги кижи турбас ужурлуг, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганың сеңээ өнчү кылдыр хуваап берип турар черинге ачы-буянын хайырлаар; 5чүгле Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сөзүн тооп дыңнаар болзуңза база мээң бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым шупту айтыышкыннарны күүседирин кызыдар болзуңза, ындыг болур. 6Дээрги-Чаяакчы Бурганың, чугаалап турганы дег, сеңээ ачы-буянын хайырлаарга, хөй чоннарга акша-хөреңгини чээлиге бээр сен, а бодуң чегдинмес сен+; хөй чоннарны чагырар сен, а олар сени чагырбас+.

7Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турар черинде хоорайларыңның кайы-бирээзинге сээң ха-дуңмаңдан түреңги кижи тыптып кээр болза, чүрээңни дашталдырба база ол кижиниң мурнунга холдарың адыштанмайн, 8холуңну олче сунуп, ооң хереглеп турар чүвезин хандырары-биле чээлиден бер+. 9„Чедиги чыл, өрелер өршээр чыл, чоокшулап олур“ деп бак сагыш угааныңга кирип кээринден кичээн, ынчан түреңги ха-дуңмаңче бак көрүп, аңаа дуза кадарындан ойталадың халак, ынчаар болзуңза, ол кижи Дээрги-Чаяакчыга хомудаарга, бачыдың дээш буруудаар сен. 10Ол кижиге чээлиден бер, аңаа бергениң дээш сеткилиң хараадавазын, чүге дээрге ол чорууң дээш Дээрги-Чаяакчы Бурганың сээң шупту ажыл-херектериңге база кылып турар бүгү чүүлдериңге ачы-буянын хайырлаар. 11Чер кырынга түреңги улус кажан-даа үстүп-төнмес+, ынчангаш сеңээ: „Бодуңнуң чериңде ха-дуңмаң болур ядыы-түреңги кижиге дузалап, холуңну олче сунуп бер“ – деп дужаап тур мен».

Кулдарны хостаары

12«Бир эвес еврей ха-дуңмаңдан эр азы херээжен кижи бодун сеңээ кул кылдыр садыпкан болза, ол кижи алды чыл дургузунда кулуң болзун, а чедиги чылда ону аал-ораныңдан хосталгаже салывыт+. 13Ол кижини аал-ораныңдан чорударда, хол куруг чорутпа, 14харын аңаа бодуңнуң мал-маганыңның, далган-тарааңның болгаш виноградың арагазының кезиин бер: Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ хайырлаан ачы-буянындан аңаа чүдүрүп бер. 15Египет черге кул болуп чорааныңны, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сени адырып хостап каанын утпайн чор, ынчангаш бөгүн сеңээ бо бүгүнү айтып-чагып тур мен.

16А бир эвес эр кул кижи сеңээ болгаш сээң өг-бүлеңге ынак апарган болза база сээңиинге эки чурттап турар болгаш, „Моон чорбас мен“ дээн болза, 17ооң кулаан эжикке чыпшыр иткеш, шивегей-биле үттеп ал, ол кижи ынчан кезээ шагда сээң кулуң апаар+. Херээжен кулуңга хамаарыштыр база шак ындыг дүрүмнү сагыыр сен.

18Кул кижини аал-ораныңдан хостап салып турарың дээш сеткилиң карарбазын, чүге дээрге ол кул алды чыл дургузунда хөлезилеттинген ажылчынның ажыл төлевиринден ийи катап хөй орулганы киирип берген-дир; Дээрги-Чаяакчы Бурганың кылып турар бүгү чүвеңге ачы-буян хайырлаар».

Мал-маганның дун төлүн ыдыктаары

19«Бода-даа, шээр-даа малыңның эр дун төлдерин Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бараалгадып, ыдыктап бер+: баштай төрүттүнген бугаңны ажылдадып ажыглава, баштай төрүттүнген шээр малыңның дүгүн кыргыва. 20Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга ындыг малды чылдың-на эккеп, Дээрги-Чаяакчының шилип алыр черинге өг-бүлең-биле кады чиир сен.

21А бир эвес ол мал четпес-дудуу: азы аскак, азы согур, азы өске-бир четпес чүүлдүг болза, ону Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга өргүве+. 22А бодуңнуң чурттап турар чериңге ону чип болур сен; арыг-даа, арыг эвес-даа кижи, чээрен азы иви эъдин ышкаш, чип болур[*]. 23Чүгле ол малдың ханын чиве: ону черже, суг ышкаш, аксып каавыт+».

16

Үш кол байырлал

(Хост. 12:1-39; 13:3-10; 23:14-17; Лев. 23:4-22, 33-43; Сан. 28:16-31; 29:12-39)

16^1«Авив айны онзалап, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бараалгаткан Хосталыышкын байырлалын эрттирип чор, чүге дээрге авив айда Дээрги-Чаяакчы Бурганың сени Египеттен дүне када үндүре берген болгай. 2Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бараалгаткан Хосталыышкын байырлалының өргүлүн – бода азы шээр малыңны Дээрги-Чаяакчының Бодунуң ат-алдары аңаа турумчузун дээш шилип алыр черинге дөгерер сен. 3Ол өргүл-биле кады ажыткылыг аъш-чем чиве, а кады чеди хүн дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далган-тарааны – түрегделиңни демдеглээн далган-тарааны чиир сен, чүге дээрге египет черден дүвү-далаш үнүп чоруткан болгай сен+; бүгү назыныңда египет черден көжүп үнген хүнүңнү сактып чоруур дээш, ынчалдыр кыл. 4Сээң ээлээн бүгү чериңге чеди хонук дургузунда ажыткы турбас ужурлуг база байырлалдың бирги хүнүнүң кежээзинде дөгерген малыңның эъдин эртенге чедир арттырбас ужурлуг сен+.

5Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турары ээлел чери бүрүзүнге байырлалда өргүүр малды дөгерип болбас, 6а ону Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның Бодунуң ат-алдары аңаа турумчузун дээш шилип алыр черинге, чүгле аңаа, кежээ, хүн ажар өйде, Египеттен үнүп турганың үеде, дөгерер сен. 7Өргүл малын Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның шилип алыр черинге быжырып белеткээш, чиир сен, а даартазында эртен ээп чана бээр сен. 8Алды хүн дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далган чиир сен, чедиги хүнде Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бараалгаткан онзагай чыыш болур, ол хүн ажыл кылбас сен.

9Дүжүттү хол кадыыры-биле ажаап эгелээр хүнден эгелээш, чеди неделяны санап алгаш+, 10Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бараалгаткан Чеди неделя байырлалын демдеглеп эрттир, эки тура-биле өргүлден сал, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ хайырлаан ачы-буянының аайы-биле чежени салырын бодуң шиитпирле. 11Сен бодуң, оглу-кызың, эр, херээжен кулдарың, сээң хоорайыңда чурттап турар левит кижи, чон аразында турар даштыкы кижи, өскүс кижи болгаш дулгуяк херээжен кижи – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга, Ооң Бодунуң ат-алдары аңаа турумчузун дээш шилип алыр черинге өөрүп-хөглеңер. 12Египетке кул болуп чорааныңны утпа+, бо дүрүмнерни сагып, күүседип чор.

13Тарааңны бастырып, виноградың хандызын сыскырып алгаш, чеди хүн дургузунда Чадырлар байырлалын демдеглеп эрттирер сен+; 14бодуң, оглу-кызың, эр, херээжен кулдарың, сээң хоорайыңда чурттап турар левит кижи, даштыкы кижи, өскүс кижи болгаш дулгуяк херээжен кижи ону байырлап, өөрүп-хөглеңер. 15Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның шилип алыр черинге Аңаа бараалгаткан байырлалды демдегле. Дээрги-Чаяакчы Бурганың сеңээ – бүгү дүжүдүңге база кылып турар шупту ажыл-херээңге ачы-буянын хайырлаар-дыр, ынчангаш чүгле өөрүп-хөглээр-дир сен.

16Шак ынчаар шупту эр улузуң чылда үш катап: Хаарган далганнар байырлалынга, Чеди неделя байырлалынга база Чадырлар байырлалынга Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга, Ооң шилип алыр черинге чедип кээр ужурлуг; ол чедип кээрде, кым-даа болза, Дээрги-Чаяакчының мурнунга хол куруг келбезин. 17Кижи бүрүзү Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның хайырлаан ачы-буянының аайы-биле өргүл белээн тудуп алгаш, чедип келзин».

Шииткекчилер биле удуртукчулар

18«Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турары хоорай бүрүзүнге аймактар аайы-биле шииткекчилер биле удуртукчуларны томуйлап каг+, олар чонну чөптүү-биле шиитсин+. 19Хоойлуну хажытпа, улусту ылгай көрбе+, хээли алба – хээли мерген угаанныг улусту согурартыр, актыг улустуң чугаа-сөзүн хажыдар+. 20Чөптүг-шынныг чорукче, чүгле чөп-шынче чүткү! Ынчан дириг артар сен база Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турар черин ээлээр сен».

Дүрзү-бурганнарга мөгеерин хоругдааны

21«Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга тудуп алганың өргүл салыр бедигээш чанынга Ашера бурганга тураскааткан ыяштар тургуспа+. 22Мөгеер дээш даш көжээ тургуспа, Дээрги-Чаяакчы Бурганың оларны көөр хөңнү чок болгай.

17

17^1Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга кандыг-бир четпес чүүлдүг бода азы шээр малды өргүл кылдыр эккеп салба, ол дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга чүдек-бужар өргүл-дүр+.

2-3Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турары хоорайларыңның кайы-бирээзинде чурттаан чон аразында Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга бузут үүлгедир, Ооң чагыг-керээзин үрээр: барып, өске бурганнарга бараан болуп, хүнге, айга азы сылдыстарның шупту аг-шериинге мөгеер эр азы херээжен кижи тыптып кээп болур. Мен ынчаар кылырын хоруп каан-на болгай мен. 4Сеңээ ону медээлээрге, дыңнап алгаш, эки истеп хына: бир эвес ол ылап шын бооп, Израильге шак ындыг чүдек-бужар чүве үүлгеттинген болза, 5ол бузутту үүлгеткен эр азы херээжен кижини хоорайыңның эжик-хаалгазынга эккелгеш, даш-биле өлүр соп каавыт+. 6Чүгле ийи азы үш кижиниң херечилээн аксы-сөзү бар болза, ол кижини өлүмге шиидип болур; чаңгыс херечиниң аксы-сөзүн ёзугаар кижини өлүрүп шиидип болбас+. 7Херечилер ол кижини өлүрери-биле кымны-даа мурнай олче холун көдүрзүн, ооң соонда бүгү чон шаажылалга киржип, холун көдүрзүн+, чон аразында бужар-бакты ынчаар узуткап калыңар».

Шиитпирлээри берге херектери

8«Бир эвес хоорайыңга кандыг-бир херекти: азы өлүрүүшкүннү, азы чаргы-чаалыны, азы кемдээшкинни үзе шиитпирлээри сеңээ берге болза, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның шилип алыр черинче чоруй бар. 9Аңаа левит бараалгакчыларга база ол үеде орта турар шииткекчиге чеде бергеш, олардан айтырып көр. Олар сеңээ херекти канчаар үзе шиитпирлээрин айтып бээр+. 10Бараалгакчы биле шииткекчи сеңээ Дээрги-Чаяакчының шилип алыр черинге чүү дээр болдур, ол ёзугаар кылып, оларның сеңээ айтыры бүгү чүвени күүседирин кызыдар сен. 11Оларның сеңээ айтыр хоойлузу биле шиитпирин ёзугаар кылыр сен; чугаалаар сөзүнден оң-даа, солагай-даа талаже чайгылбас сен.

12А Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бараан болуп турар бараалгакчы биле шииткекчини тооп дыңнавас, туразы улуг кижини өлүрүп каар ужурлуг, Израильде бужар-бакты ынчаар узуткап каг. 13Бүгү чон ол дугайында дыңнап кааш, корга бээр база ооң соонда ынчаар туразы улгатпас».

Хаанны дүжүлгеге олуртуру

14«Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турары черже чедип кээп, ону эжелеп, ээлеп чурттай бергеш, „Мени долгандыр чурттаан өске чоннар ышкаш, мени башкарар хаандан олуртуп аар-дыр“ деп барган дижик сен+. 15Ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның шилип аар хаанын сени башкарар кылдыр дүжүлгеге олуртуп ал+; шак ол хаанны ха-дуңмаң аразындан эккеп, дүжүлгеге олуртуп ап болур сен, ха-дуңмаң эвес, даштыкы кижини бодуңга хаан кылбас сен. 16Чүгле ол хаан кижи эңдерик аът эдилевезин+ база эңмежок аът эккеп аар дээш Египетче чонну эгитпезин+; Дээрги-Чаяакчы силерге: „Ол орук-биле черле дедир эгбеңер“ – деп чугаалаан-на болгай. 17Сагыш-хөңнүн дуурайлатпас дизе, хаан кижи эңмежок кадай албазын+ база эңдерик мөңгүн, алдын чыып, бодун байытпазын+.

18Хаан кижи дүжүлгеге саадапкаш, левит бараалгакчыларның шыгжап турары дүрүг-номдан ол хоойлуну бодунга чара бижидип алзын. 19Ук хоойлу хаанга турзун, ол ону бүгү назынында номчуп+, Дээрги-Чаяакчы Бурганындан коргуп өөрензин база ол хоойлунуң бүгү айтыышкын, дүрүмнерин күүседир дээш кызытсын. 20Ынчан хаан кижи бодун ха-дуңма чонундан өрү көрдүнмес, ол хоойлудан оң-даа, солагай-даа талаже чайгылбас, шак ындыг хаан база ооң үре-салгалы үр үеде Израиль күрүнениң хааннары бооп, дүжүлгеге саадаар».

18

Бурганның бараалгакчылары биле левиттерниң алыр үлүү

18^1«Левит бараалгакчыларның, Левийниң бүгү аймааның өске израильчилер-биле кады алыр үлүү – хувааглыг чери чок, олар Дээрги-Чаяакчыга өрттедип салган өргүлдер-биле, Ооң үлүү-биле аштанып-чемненир ужурлуг. 2Левийниң аймаа ха-дуңма аймактар аразынга хувааглыг чер албас, Дээрги-Чаяакчының аңаа чугаалап турганы дег, Ол Боду левиттерниң үлүг-хуузу болур+.

3Бурганның бараалгакчыларының чондан алыр ужурлуг чүүлдери бо-дур. Бода азы шээр мал өргүп турар кижи бүрүзү бараалгакчыга малдың өштүн, чаактарын болгаш хырнын бээр ужурлуг+. 4Ол ышкаш баштайгы далган-тарааңны, виноградың арагазын болгаш оливаң үзүн+ – дүжүдүңнүң башкылыын база хойларыңның баштай кыргаан дүгүн бараалгакчыга эккеп бер. 5Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганың сээң шупту аймактарыңдан Левийниң аймаан болгаш ооң үре-салгалын кажанда-даа Дээрги-Чаяакчының адынга бараан болуп, Ооң мурнунга турзун дээш шилип алган болгай.

6Бир эвес левит кижи бүгү Израильде турар хоорайларның кайы-бирээзинден+ – түр чурттап турган черинден бодунуң күзели-биле Дээрги-Чаяакчының шилип аары черге чеде бергеш, 7ол черде Дээрги-Чаяакчыга бараан болуп турар шупту левит ха-дуңмазы ышкаш, Дээрги-Чаяакчы Бурганының адынга бараан болуп эгелээр болза, 8ол левит кижи ада-өгбезинден салгап алган эт-хөреңгизин садыпкаш, алган орулгазынга немелде кылдыр өске левиттер-биле кады аъш-чем үлүүнден ап турзун».

Караң көрнүр улусту эвес, а Бурганның медээчилерин дыңнаары

9«Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турары черже кире бергеш, ында чурттап турар чоннарның үүлгедип турганы чүдек-бужар чүүлдерин өөренип алба+. 10Чон аразынга бодунуң оглун азы уруун от өттүр эрттирер кижи турбас ужурлуг+; төлгечи, караң көрнүр кижи, илбилиг сөстер чугаалаар кижи, сымыраачы, 11шишпикчи, илбичи, өлүг улустуң сүнезиннерин кыйгырар кижи база турбазын+. 12Чүге дээрге ындыг чүүлдер кылып турар улус Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар болур, шак ол бужар-бак чоруу дээш, Дээрги-Чаяакчы Бурганың оларны сээң мурнуңдан үндүр сывырып турар. 13Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга кем-буруу чок бол! 14Сээң үндүр сывырып турарың чоннар төлгелээр база караң көрнүр кижилерин дыңнаар болгай, а сеңээ Дээрги-Чаяакчы Бурганың ынчаар кылбазын айыткан болгай.

15Бурганың Дээрги-Чаяакчы сээң ха-дуңма чонуң аразындан мен ышкаш медээчи кижини илередип бээр, ону тооп дыңнаар сен+. 16Чүге дээрге Хорив дагга чыыш кылган хүнүңде Дээрги-Чаяакчы Бурганыңдан дилег кылып: „Моон соңгаар Дээрги-Чаяакчы Бурганымның үнүн дыңнавас мен, өлү бербес дээш, шак ол өндүр улуг отту көрбес мен“ – деп турган сен+.

17Ынчан Дээрги-Чаяакчы меңээ мынча дээн: „Улустуң чугаалап турары шын-дыр+. 18Мен оларга ха-дуңмазының аразындан сен ышкаш медээчини илередип бергеш, Бодумнуң сөстеримни ооң аксындан үнер кылып каар мен. Ол медээчи оларга Мээң дужааган бүгү чүвемни чугаалаар+; 19а ооң Мээң өмүнээмден чугаалаан сөстерин тооп дыңнавас кижиден харыы негээр мен. 20Ынчалза-даа Мээң аңаа чугаалазын дивээн чүвемни Мээң адымдан диттип чугаалаар медээчи база өске бурганнарның өмүнээзинден чугаалаар медээчи өлүп каар ужурлуг+“.

21Сагыжыңга „Медээчиниң сөзүн Дээрги-Чаяакчы чугаалаваанын канчап билип аар бис?“ деп бодап болур сен. 22Бир эвес медээчи: „Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден чугаалап тур мен“ – дээрге, ооң сөзү боттанып бүтпес болза, Дээрги-Чаяакчы ол сөстү чугаалаваан-дыр, медээчи ону боду диттип чугаалаан-дыр, ынчангаш оон кортпа».

19

Хоргадал-хоорайлар

(Сан. 35:9-34; Ы. х. к. 4:41-43; Иис. 20:1-9)

19^1«Дээрги-Чаяакчы Бурганың Бодунуң сеңээ берип турар черин ээлээн чоннарны узуткап каарга, ол черни эжелеп ап, оларның хоорайларынга, бажыңнарынга чурттай бээр сен. 2Ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ ээлээр кылдыр берип турары черге үш хоорайдан бодуңга аңгылап ал. 3Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ хуваап берген черин үш кезекке үскеш, ол хоорайларже оруктардан кылып ал. Ол хоорайлар кандыг-даа өлүрүкчү кижиниң хоргадаар чери болур.

4Ынаар дезип чоруй баргаш, дириг артып каап шыдаар өлүрүкчү кижиге хамаарышкан дүрүм бо-дур. Ооң мурнунда өжээннешпейн турган кижизин сагыштыы-биле эвес, билбейн эндеп каан кижи дугайында чугаалап турары ол. 5Ооң чижээ бо-дур. Бир кижи өске кижи-биле кады арыгже ыяш кезип киргеш, балды туткан холун карбаш кылырга, балды сывындан уштунган демир бис эжинге дээптерге, оозу чок апарган болза, өлүрүкчү болган кижи, дириг артар дээш, демги үш хоорайның кайы-бирээзинче дезе берзин+. 6Орук хөлүн эрттир ырак болур болза, өлүрткен кижи дээш өжээн негээн төрелиниң сеткили хайнып-хөлзеп, өлүрүкчүнү сүрүп чорупкаш, чыпшыр четкеш, өлүрүп каап болур, а демги өлүрүкчү өлүмге шииттирбес ужурлуг, чүге дээрге өлүрүп каан кижизи-биле ооң мурнунда өжээннешпейн турган-дыр. 7Ынчангаш мен сеңээ „Бодуңга үш хоорайдан аңгылап ал“ деп айтып-чагааным ол.

8-9Бир эвес бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым шупту айтыышкыннарны күүседирин кызыдарыңга база Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга ынак бооп, бүгү назыныңда Ооң оруктарын эдерериңге, Дээрги-Чаяакчы Бурганың, ада-өгбеңге даңгыраглап турганы дег, девискээриңни делгемчидип, ада-өгбеңге бээр бооп аазааны бүгү черни сеңээ бээр болза, ол үш хоорайга немей өске үш хоорайны база аңгылап алыр сен. 10Ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ хуваап берип турары черге кем-буруу чок кижиниң ханы төгүлбес, а сен ооң өлүмү дээш буруудавас сен+.

11Ынчалза-даа бир кижи өске кижи-биле өжээннешкеш, ону өлүрер дээш кедеп манап алгаш, олче халдап, өлүрүп кааш+, ол хоорайларның кайы-бирээзинче дезе бээр болза, 12ооң чурттап турган хоорайының даргалары, ол кижини тудуп эккээр кылдыр, улус чорудупсун база ону өлүрүп каар кылдыр, өжээн негекчизиниң холунга хүлээдип берзин. 13Сен ол кижиге хайыра бербе; актыг кижиниң өлүмү дээш кем-бурууну Израильден чайладып каавыт+, ынчан сеңээ эки-чаагай апаар».

Хувааглыг черниң кызыгаары

14«Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ ээлээр кылдыр берип турар черинге алырың хувааглыг черде кожаңның чериниң кызыгаарын демдеглээн, бурунгуларның тургузуп кааны дашты чылзы итпе+».

Херечиниң өчүү

15«Кандыг-бир кемниг херек кылган, бачыт үүлгеткен дээш буруудап турар кижиниң буруузу чаңгыс кижиниң удур херечилээни-биле бадыткаттынмас, ооң буруузун бадыткаар дизе, ийи азы үш херечиниң өчүү херек+.

16Бир эвес кара сагыштыг херечи кандыг-бир кижини кемниг херек кылган дээш буруудадып, аңаа удур херечилээр болза+, 17чаргылдашкан ийи кижи Дээрги-Чаяакчының мурнунга – ол үеде аңаа турар бараалгакчылар биле шииткекчилер мурнунга херээн сайгартсын+. 18Шииткекчилер эки истеп-хынаар ужурлуг; бир эвес демги херечиниң мегелеп херечилеп, чаңгыс аймак-сөөктүг кижиге удур хоп медээ кылганы илереп келген болза, 19ол херечиниң ха-дуңмазы кижиге чедирер бодаан хоразын ооң бодунга чедириңер+; чон аразында турар ындыг бужар-бакты узуткап каг. 20Өске улус ол дугайында дыңнап кааш, корга бээр, чон аразынга ындыг бужар-бакты оон соңгаар үүлгетпестей бээр.

21Буруулуг кижиге хайыра бербе: амы-тын дээш – амы-тын, карак дээш – карак, диш дээш – диш, бут дээш – бут деп кеземче доктааттынзын+».

20

Шериг хүлээлгези болгаш дайын чорудулгазы

20^1«Дайзыныңга удур дайылдажып үнгеш, дайынчы аъттар биле тергелер база сенден хөй санныг аг-шериг көрүп кааш, кортпа, чүге дээрге сени египет черден үндүре берген Бурганың Дээрги-Чаяакчы сээң-биле кады болгай+.

2Тулчуушкунче бар чыдырыңарда, Бурганның бараалгакчызы чедип келгеш, чонга мынча дизин: 3„Израиль чон, дыңна, бөгүн дайзыннарыңар-биле тулчур деп тур силер, сорук-күжүңер кошкаш дивезин, коргуш чок болуңар, сүрээдеп хөлзевеңер; 4Бурганыңар Дээрги-Чаяакчы силер-биле кады бар чыдар болгай, дайзыннарыңар-биле тулчу бээриңерге, Ол силерге тиилелгени Боду хайырлаар!“

5Удуртукчулар ынчан чонга мынча деп чарлазын: „Чаа бажың тудуп алгаш, аңаа чурттап четтикпээн кижи бар болза, чана берзин, оон башка ол кижи дайынга өлүртүп каар болза, өске кижи ооң бажыңынга чурттай бээр. 6Чимистиг үнүштер тарып алгаш, ооң дүжүдүн чыып чип четтикпээн кижи бар болза, чана берзин, оон башка ол кижи дайынга өлүртүп каар болза, өске кижи ооң дүжүдүн ажаап аар. 7Душтуу кыс-биле дүгдешкеш, ооң-биле кады чурттаваан кижи бар болза, чана берзин, оон башка ол кижи дайынга өлүртүп каар болза, өске кижи ол кысты кадай кылып аар+“. 8Удуртукчулар чонга оон ыңай: „Кортук, сорук чок кижи бар болза, чана берзин, оон башка ол кижи ха-дуңмазын боду ышкаш чүрээ бош улус кылып каар“ – деп чарлазын+. 9Удуртукчулар ол бүгүнү чонга чугаалап дооскаш, чонну башкарар шериг баштыңнарын томуйлап каар ужурлуг.

10Хоорайны эжелеп аар дээш чеде бергеш, аңаа тайбыңдан саналда. 11Бир эвес ооң чурттакчылары сээң саналдаан тайбыңыңны хүлээп ап, эжик-хаалгазын ажыдып бээр болза, ында чурттап турар улус шупту сеңээ ажылдап берип[*], бараан болзун. 12А ол хоорай сээң саналдаан тайбыңыңдан ойталап, сээң-биле дайылдажы бээр болза, ону бүзээлеп ал. 13Кажан Дээрги-Чаяакчы Бурганың ону сээң холуңга хүлээдип бээрге, ында чурттап турар шупту эр улусту хылыш-биле узуткап каг. 14Чүгле херээженнерни, ажы-төлдү, мал-маганны болгаш хоорайда артып калган бүгү чүвени – шупту олча-тывышты бодуңга ап алгаш, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ хүлээдип бергени дайзыннарыңдан алган олча-тывыжыңны ажыглап, эдиле+. 15Ол дүрүм сенден дыка ыракта турар хоорайларга хамааржыр, а Ханаанда чурттап турар чоннарның хоорайларынга хамаарышпас.

16А Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ оларның черин ээлеп аар кылдыр берип турары черде чоннарның хоорайларынга чаңгыс-даа дириг кижи арттырба, 17Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ дужааганын ёзугаар, хет, амор, хананей, ферез, хиввей, иевус чоннарны бүрүнү-биле узуткап каг+; 18ынчан олар боттарының бурганнарынга мөгеерде сагып турары чүдек-бужар ёзу-чаңчылдарынга сени өөредип шыдавас, а сен Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга бачыт үүлгетпес сен.

19Кандыг-бир хоорайга удур дайылдажып, эжелеп аар дээш, ону үр үеде бүзээлээр болзуңза, хоорайны долгандыр үнген ыяштарже балды аннып, үреве; оларның чимизин чип болур-ла болгай, ынчангаш ужурба!+ Шөлде үнген ыяш – кижи эвес-ле болгай, ону бүзээлеп, ооң-биле дайылдашкан херээ чүү боор[*]. 20Чүгле чимистерин чемге хереглевес деп билириң ыяштарны үреп, ужургаш, сээң-биле дайын чорудуп турар хоорайга удур, ону чагырып алыры-биле, бүзээлел ажылдары кылып, ажыглап болур сен».

21

Илереттинмээн өлүрүүшкүн

21^1«Бир эвес Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ ээлезин дээш берип турар черинге шөлде чыдар өлүрткен кижи тывылган, а ону кым өлүрүп кааны билдинмес болза, 2сээң баштыңнарың база шииткекчилериң ынаар баргаш, ооң чыдар чери биле долгандыр турар хоорайлар аразын хемчээзин. 3Өлүрткен кижиниң чыдар черинге эң чоок хоорайның даргалары ажылдадып чаажыктырбаан, мойнунга хомут черле кедирбээн инекти шилип алгаш+, 4үргүлчү суг агып чыдар шынааже, кажан-даа болбаазырадып, үрезин чажып көрбээн черже эккелгеш, аңаа ооң мойнун сыйып кагзын. 5Бурганның бараалгакчылары – Левийниң үре-салгалы чедип келзин, чүге дээрге оларны Дээрги-Чаяакчы Бурганның Бодунга бараан болзун, Ооң өмүнээзинден чонну йөрээзин дээш шилип каан болгай+, ынчангаш кандыг-даа маргылдаалыг херекти база кемдээшкин чедирген таварылганы оларның сөзүн ёзугаар шиитпирлээр ужурлуг. 6Өлүрткен кижиге эң чоок хоорайның шупту даргалары шынаага мойнун сыйып каан инектиң кырынга холдарын чуп алгаш: 7„Бо ханны бистиң холувус төкпээн, чүү болганын карактарывыс көрбээн. 8Дээрги-Чаяакчы, Бодуңнуң хостап кааның израиль чонуңну арыглап каап көр, кем-буруу чок кижи өлүрген дээш, Бодуңнуң израиль чонуңну буруудатпа+“ – деп херечилезин. Олар ынчан ол кижиниң өлүмү дээш буруу чүктевес. 9Дээрги-Чаяакчының мурнунга шын бооп көстүр чүүлдү кылып тургаш, актыг кижи өлүрген дээш бурууну чон аразындан чайладыр сен+».

Туттурган херээжен кижи-биле өгленири

10«Кажан дайзыннарыңга удур чаалажып үнүп кээриңге, Дээрги-Чаяакчы Бурганың оларны сээң холуңга хүлээдип бээрге, оларны тудуп аппарган дижик сен. 11Туттурган улус аразында аянныг чараш херээжен кижи көрүп кааш, аңаа хандыкшый берип, кадай кылдыр ап алгаш, 12ону бажыңыңче эккеп алган дижик сен. Демги херээжен бажын дөңгүрертип+, дыргаан кезип, 13туттуруп кээрде кедип чораан хевин солуй кеттинип алзын; сээң бажыңыңга артып калгаш, бир ай дургузунда ада-иезиниң ажыын ажып кажыыдазын. Чүгле ооң соонда ол херээжен-биле чоокшулажып, ооң ашаа апаар сен, а ол сээң кадайың апаар. 14А бир эвес ол херээжен сеткилиңге таарышпайн барза, ону күзээн-не черинче хостап салывыт, чүгле акша-мөңгүнге орнап, сатпа, кул кижи кылдыр хуулдурба[*], чүге дээрге ону сен бакка суп каан болгай сен».

Дун оолдуң эргези

15«Ийи кадайлыг бир эр кижи оларның бирээзинге ынак, а өскезинге ынак эвес турган дижик+. Ынак-даа, ынак эвес-даа кадайы аңаа оол божуп бээрге, ынак эвес кадайының оглу баштай төрүттүнүп, дун оглу апарган болза, 16ол эр кижи оолдарынга эт-хөреңгизин үлештирип тура, ынак эвес кадайындан баштай төрүттүнген оглунга хамааржыр үлүгнү ынак кадайының оглунга тывыспас ужурлуг. 17Харын ол кижи ынак эвес кадайындан оглун дун оглу кылдыр хүлээп көргеш, аңаа өнчүзүнден ийи дакпыр үлүгнү үзүп бээр ужурлуг+, чүге дээрге демги оол ооң ажы-төлүнүң баштайгызы болган-дыр, дун оолдуң өнчү салгаар эргези аңаа хамааржыр-дыр».

Хайжок оол

18«Бир эвес кандыг-бир кижи хайжок, сөс дыңнавас, ада-иезиниң чугаазын тоовас, кезедирге-даа, чагыртпас оолдуг болза+, 19ада-иези ону бодунуң хоорайының даргаларынга, ол хоорайның шииткел черинге чедире берзин. 20Олар хоорайының даргаларынга: „Бистиң бо оглувус хайжок, сөс дыңнавас, бисти тоовас, чазый болгаш арагачы кижи-дир+“ – деп чугаалазын. 21Ынчан оларның хоорайының шупту чурттакчылары ол оолду даш-биле өлүр соп каапсын; чон аразында бужар-бакты ынчаар узуткап каар сен, ону дыңнааш, шупту израильчилер корга бээр».

Ыяшка азып каан кижи каргаттырар

22«Бир эвес кандыг-бир кижи өлүрүп шиидер кеземчеге дүүшкен бачыт үүлгедип аарга, ону өлүрүп каан соонда, ооң мага-бодун ыяшка азып каар болзуңза+, 23мага-бот ыяшка хондур турбазын, ону ол-ла хүн ажаап каг+, чүге дээрге ыяшка азып каан кижи Бурганга каргаттырган-дыр+, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ хуваап берип турар черин ынчалдыр бужартатпас ужурлуг сен».

22

Ачы-дуза болгаш каттыштырып болбас чүүлдер

22^1«Ха-дуңма кижиңниң бода азы шээр малы өөрүнден чыдып калганын көрүп кагзыңза, оларны көрбээчеңнеп эрте бербе, а ээзинге эгидип бер+. 2Ээзи кижи чоок-кавыда чурттавайн турар азы сен ол мал-маган кымныыл дээрзин билбес болзуңза, малды аалыңче аппар. Ээзи кижи дилеп чедип келгижеге чедир, ол малды тудуп тур, оон эгидип бээр сен. 3Ха-дуңма кижиңниң элчигенин азы хевин база ынчаар сен. Ооң чидирипкени, а сээң тып алганың кандыг-даа чүвени ынчаар сен, ону көрбээчеңнеп эрте бербе.

4Бир эвес ха-дуңма кижиңниң элчигени азы бугазы чүъгүнүң аарындан орукта кээп ушкан чыдарын көрүп кагзыңза, көрбээчеңнеп эрте бербе, а демги кижиге дузалап, малды көдүржүп бер.

5Херээжен кижи – эр кижинии болур чүү-даа чүвени, эр кижи – херээжен кижиниң хевин кетпезин, чүге дээрге ынчалдыр кылып турар кижи бүрүзү Дээрги-Чаяакчының мурнунга чүдек-бужар болур.

6Бир эвес орук ара бир-ле ыяшта азы черде куш оолдары олурар азы чуургалар чыдар уяга таваржы бээриңге, ава куш оолдары азы чуургалары-биле кады олурар болза, ол кушту ажы-төлү-биле кады алгаш барба+. 7Куш оолдарын ап ап болур сен, а иезин салывыт, ынчан сеңээ эки-чаагай болур, сээң назының узаар.

8Чаа бажың тудуп тургаш, бажың кырында сери кыдыынга камгалал чаактардан кылып каг[*], ынчан кандыг-бир кижи оон аңдарлы бээр болза, сээң бажыңыңга кижи өлгени дээш буруудавас сен.

9Виноград тарып алган шөлүңге өске янзы үрезин немей тарыва+, оон башка тарып алган үрезиниң дүжүдүн-даа, виноградың чимизин-даа Дээрги-Чаяакчыга бээр ужурлуг сен база ону чип болбас сен.

10Буга биле элчигенни чаңгыс угда ажыглап, чер аңдарба.

11Дүк биле лён холуштур даарап кылган хеп кетпе.

12Даштыкы хевиңниң дөрт кыдыынга салбактардан чыпшыр даарап ал+».

Чаа өгленген херээженниң арыы

13«Кандыг-бир кижи кадай ап алгаш, ооң-биле кады хонган соонда, ол херээжен аңаа таарышпас-тыр деп шиитпирлээш, 14ооң дугайында нүгүлдүг сөстер тарадып, ону бак атка киирип: „Мен бо херээженни кадай кылдыр ап алгаш, ооң-биле кады хондум, а ол арыг кыс эвес болду“ – деп чугаалаар болза, 15аныяк херээженниң ада-иези ооң арыг кыс турганының бадыткал демдээн[*] ап алгаш, хоорай даргаларынче, хоорайның шииткел черинче үндүре берзин. 16Кыстың ачазы даргаларга: „Уруумну бо кижиге кадай кылдыр берген мен, күдээм ам аңаа таарышпас апарды, 17ынчангаш ол уруумнуң дугайында нүгүлдүг сөстер тарадып, ‘Сээң урууң арыг кыс эвес болду’ деп тур, ынчалза-даа мээң уруумнуң арыг кыс турганының бадыткал демдээ бо-дур“ – деп чугаалаар ужурлуг. Оон хоорай даргаларының мурнунга уруунуң иштики хевин чада салып кагзын. 18Ынчан ол хоорайның даргалары демги эр кижини эккелгеш, кезедир ужурлуг. 19Олар ону, израиль кысты бак атка кииргени дээш, чүс шекел деңзилиг мөңгүнге торгааш, ол акша-мөңгүннү кыстың адазынга берзин. А кыс боду демги кижиниң кадайы бооп артсын, ол эр кижи арткан бүгү чуртталгазында ооң-биле чарлыр эргези чок.

20А бир эвес эр кижиниң чугаалаан чүвези шын болуп, аныяк кыстың арыг турганының бадыткал демдектери тывылбас болза, 21даргалар ол кысты адазының бажыңының эжиинге эккелзин, хоорайжылар ону аңаа даш-биле өлүр соп каапсын, чүге дээрге ол кыс израиль чоннуң аразынга бужар чорук кылып, адазының бажыңынга чурттап тургаш-ла, самыырап турган-дыр; чон аразында бужар-бакты ынчаар узуткап каар сен».

Эр, херээжен бачыттыг харылзаалар

22«Ашактыг херээжен-биле хойгажып чыдар эр кижи илерээр болза, херээжен-даа кижи, ооң-биле хойгажып чыткан эр-даа кижи иелээн өлүр ужурлуг+; Израильде ол бужар-бакты ынчаар узуткап каар сен.

23Кандыг-бир эр кижи өске эр кижиниң дүгденишкен аныяк кызы-биле хоорайга ужуражы бергеш, ооң-биле хойгажыр болза, 24оларның иелдирзин хоорай хаалгазының чанынга эккелгеш, даш-биле өлүр соп кааптыңар: аныяк кысты – хоорайга тургаш, дуза дилеп алгырбаан дээш, эр кижини – өске кижи душтуун бакка суп каан дээш; чон аразында ол бужар-бакты ынчаар узуткап каар сен.

25Кандыг-бир эр кижи өске эр кижиниң дүгденишкен аныяк кызы-биле ажык шөлге ужуражы бергеш, аңаа күш дөгеп, хойгажыр болза, чүгле ол кыс-биле хойгажып чыткан эр кижини өлүрүп каар ужурлуг; 26а кыстың бодун канчанма-даа – ону өлүрүп шиитки дег кем-бурууну ол үүлгетпээн-дир; кандыг-бир кижиниң өске кижиже халдап, өлүрүп кааны ышкаш таварылга болган-дыр. 27Ол эр кижи дүгденишкен эштиг аныяк кыс-биле ажык шөлге ужуражы берген болгай, демги кыс дуза дилеп алгырарга-даа, аңаа болчуп кээр кижи чок болган-дыр.

28Кандыг-бир кижи дүгденишкен эжи чок аныяк кыс-биле ужуражы бергеш, ону күштеп, хойгажып чыдырда, кырынга улус келген болза, 29ол кыс-биле хойгажып чыткан эр кижи ооң адазынга бежен шекел мөңгүннү төлээр, а демги кысты кадай кылып алыр ужурлуг; ол кысты бакка суп каан болгаш, эр кижи ам арткан бүгү чуртталгазында ооң-биле чарлыр эргези чок+.

30Кандыг-даа эр кижи ачазының кадайы – соңгу иезин ап, ачазының хевиниң эдээн ажытпазын+».

23

Израиль ниитилелге каттыжып болбас улус

23^1«Чуургаларын чуура бастырып алган азы эр сүрүзүн одура кестиртип алган кижи Дээрги-Чаяакчыга мөгеер ниитилелге каттыжып болбас+. 2Сурас бооп төрүттүнген[*] кижи Дээрги-Чаяакчыга мөгеер ниитилелге каттыжып болбас, ооң онгу салгал чедир үре-салгалы безин ол ниитилелге каттыжып болбас.

3Аммон азы моав аймак-сөөктүг кижи Дээрги-Чаяакчыга мөгеер ниитилелге каттыжып болбас+, оларның онгу салгал чедир үре-салгалы безин кажанда-даа ол ниитилелге каттыжып болбас, 4чүге дээрге Египеттен үнгеш, бар чыдырыңарда, олар сеңээ аъш-чем биле суг бээринден ойталап, хүндүлевээн-дир база сенче каргыш салдырар дээш Арам-Нахараимде Петор чурттуг Беорнуң оглу Валаамны сеңээ удур хөлезилеп алган-дыр+. 5Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы Бурганың Валаамның сөстерин хүлээвейн, ооң каргыжын сеңээ йөрээшкин кылдыр хуулдурупкан+, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганың сеңээ ынак болгай; 6чурттап чоруур бүгү үеңде, кезээ мөңгеде ол чоннар-биле эп-найыралдашпа, оларга чаагай чорук күзеве.

7А эдом чонну дора көрбе, ол сээң ха-дуңмаң болгай+; египет чонну дора көрбе, сен ооң черинге өскээртен келгеш, чурттап чораан болгай сен+. 8Сээң-биле аралаштыр чурттап турар эдом болгаш египет улустуң үшкү салгалында төрүттүнер ажы-төл Дээрги-Чаяакчыга мөгеер ниитилелге каттыжып болур».

Турлагның арыг-шевери

9«Дайзыннарыңга удур тулчуп үнгеш, кандыг-даа бак чүве кылырындан кичээнип чор. 10Бир эвес дүне када кандыг-бир кижиниң үрези төгүлгеш, арыг эвес апарган болза, ол кижи турлаг даштынче үне бергеш, дедир кирбес ужурлуг+, 11а кежээ дүжерге, сугга чунуп алзын, ынчан ол кижи хүн ажа бээрге, турлагже кирип кээп болур.

12Албаннаар чериң турлагның даштынга турар ужурлуг. 13Чепсээңден аңгыда, озук ап чоруур ужурлуг сен, турлаг даштынга албаннап олурар апаргаш, ооң-биле черге оңгар каскаш, кадыг албаныңны хөөп каар сен; 14чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганың сени камгалап, дайзыннарыңны сээң эргеңге хүлээдип бээр дээш, турлааңда чоруп турар болгай+, ынчангаш турлааң ыдыктыг болур ужурлуг, оон башка Ол сенде ыянчыг чүүл барын көрүп кааш, сени каапкаш баар».

Дургуннаан кулдар

15«Бодунуң дээргизинден Израильче дургуннап келген кул кижини ооң дээргизинге эгитпе, 16ол кул кижи израиль чоннуң аразынга, сээң хоорайларыңның кайы-бирээзинге – таарымчалыг деп көргеш, шилип алган черинге чурттазын, ону базынма».

Самыын-садар кижилер

17«Израиль херээжен-даа, эр-даа улус аразындан дүрзү-бурганнарның өргээлеринде самыын-садар кижи турбас болзун+. 18Кандыг-даа даңгырааң күүседип тура, самыын-садар херээженниң азы чүдек-бужар эрниң ажылдап алган төлевирин Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның өргээзинге өргүл кылдыр салба, ол ийи самыын-садар чорук Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга чүдек-бужар чүүл болур».

Хөө хуузу

19«Чаңгыс аймак-сөөк ха-дуңмаңга хөө хуузу алыр сорулга-биле акша-мөңгүн, аъш-чем азы өске-бир чүве чегдирбе. 20Даштыкы кижиден хөө хуузу ап болур сен, а бодуңнуң ха-дуңма чонуңдан хөө хуузу алба+, ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганың эжелеп аар дээш бар чыдарың черге кылыр бүгү чүвеңге ачы-буянын хайырлаар».

Даңгырактар

21«Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга даңгырак берип турар болзуңза, ону саадатпайн күүсет+, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганың ол дээш сенден негеп аар, күүсетпээн дээш, бачыт чүктээр сен. 22А бир эвес даңгырак бербээн болзуңза, бачыт чүктевес сен. 23Аксыңдан үнген сөзүңнү сагып, күүсет. Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга эки тура-биле берген аксы-сөзүң ёзугаар күүседир ужурлуг сен».

Алыксак-чиксек болбазы

24«Өске кижиниң виноград шөлүнче кирип келгеш, ооң чимизин мага хандыр, тоттур чип болур сен, а барба-саваңга чыгба.

25Өске кижиниң тараа тараан шөлүнче кирип келгеш, тараа баштарын холуң-биле чулуп чип болур сен+, а дүжүдүн хол кадыыры-биле кеспе».

24

Өгленчири болгаш чарлыры

24^1«Бир эр кижи кыс кижи-биле өгленчип, ону кадай кылып алган соонда, ооң бир-ле бужар чүвезин билип каапкаш, кадайынга таарзынмайн барып, аңаа чарлыр дугайында бижик бижээш, холунга тудускаш, ону бажыңындан чорудупкан дижик+. 2Демги херээжен кижи ашааның бажыңындан чоруй баргаш, өске эр кижи-биле өгленчип аарга, 3ооң ол ашаа база аңаа хөңнү чок апаргаш, чарлыр дугайында бижик бижээш, кадайының холунга тудускаш, ону бажыңындан чорудупкан дижик азы ону кадай кылдыр ап алган ийиги ашаа өлүп калган дижик. 4Ынчан ол херээженни чандырыпкан баштайгы ашаа ону катап кадай кылдыр ап ап шыдавас, чүге дээрге ол херээжен бужартай берген-дир – оларның катап чоокшулажыры Дээрги-Чаяакчының мурнунга чүдек-бужар чүве болур; Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ хуваап берип турар черин ынчалдыр бачыт-биле бужартатпа+.

5Чоокта чаа кадайланып алган кижини шеригже албазын база аңаа кандыг-даа албан-хүлээлге дааспазын, ол эр кижи бажыңынга бир чыл дургузунда хостуг чурттап, алган кадайын хөглетсин+».

Ачы-дуза болгаш чөптүг чорук дугайында дүрүмнер

6«Кандыг-бир кижиге чээлиге акша берип тургаш, долаа кылдыр ол кижиниң тараа дээрбелээр даштарын алба – шак ол даштар ооң амыдыралы-дыр.

7Бодунуң ха-дуңма израиль чонунуң аразындан бир кижини оорлааш, ону кулу кылып алган кижи турар болза, ол ооржу кижини өлүрүп каар ужурлуг+; чон аразында бужар-бакты ынчаар узуткап каг.

8Араңарга халдавырлыг кеш аарыы тыптып кээринден оваарныңар+, левит бараалгакчыларның өөредип турар бүгү чүүлдерин шыңгыы сагып, күүседиңер, мээң оларга айтып-чагааным ёзугаар хынамчалыг күүседиңер; 9Египеттен кел чыдырыңарда, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның Мариамны канчалганын утпа+.

10Өске-бир кижиге чээлиге акша берип турар болзуңза, долаа ап аар дээш ооң бажыңынче кирбейн, 11даштыгаа манап тур, сенден чээли алган кижи долаазын боду үндүрүп бээр. 12Бир эвес ол ядыы кижи болза, ооң долаа кылдыр берген хевин дедир бербейн, удуп чыдып алба, 13харын ол кижи хеви-биле шуглангаш, удуп чыдып алзын; сени алгап-йөрээп кагзын дээш, ооң берген долаазын хүн ажар өйде эгидип бер+, ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганың сени чөптүг-шынныг кижи кылдыр санаар+.

14Хөлечииң болур ядыы-түреңги кижиниң, ол кижи сээң израиль ха-дуңмаңның бирээзи-даа азы сээң чериңде, хоорайларыңның кайы-бирээзинде чурттап турар даштыкы кижи-даа болза, сеткилин хомудатпайн+, 15аңаа ажыл төлевирин хүннүң-не, хүн ажар бетинде, төлеп берип тур+, чүге дээрге ол кижи ядыы болгаш, алыр төлевирин идегелдиг манап турар болгай, оон башка ол сеңээ хомудап, Дээрги-Чаяакчыны кыйгырарга, бачыт үүлгеткен деп санаттырар сен+.

16Ада кижи ажы-төлүнүң кем-буруузу дээш өлүмге онаар кеземче албас ужурлуг, ажы-төл база адазы дээш өлүртпес ужурлуг; кижи бүрүзү чүгле бодунуң кем-буруузу дээш өлүртүр ужурлуг+.

17Даштыкы кижиниң база өскүс кижиниң эргезин кызагдава+, дулгуяк херээженниң хевин долаа кылдыр алба. 18Египетке кул болуп чорааныңны, Дээрги-Чаяакчының сени оортан адырып хостаанын утпа, ынчангаш мен сеңээ ол бүгүнү кылырын айтып-чагып тур мен.

19Бодуңнуң чериңге дүжүт ажаап тура, шөлге бир моожаны көрбейн эрттирипкеш, ону ап, дедир келбе; ол тараа даштыкы кижиге, өскүс кижиге болгаш дулгуяк херээженге артып калзын+, ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганың кылып турарың кандыг-даа ажыл-херекке ачы-буянын хайырлаар. 20Олива ыяштарының чимизин дүжүр шаап тура, будуктарда арткан чимистерни катап кээп, чыгба; олар сээң чуртуңда турар даштыкы кижиге, өскүс кижиге болгаш дулгуяк херээженге артып калзын. 21Виноградың шөлүнден каттар ажаап ап тура, артып калган каттарны чедир чыгба; олар даштыкы кижиге, өскүс кижиге болгаш дулгуяк херээженге артып калзын. 22Египет черге кул болуп чорааныңны утпа, ынчангаш мен сеңээ ол бүгүнү кылырын айтып-чагып тур мен».

25

Чөптүг кеземче

25^1«Ийи кижи аразынга маргылдаалыг херек үнген болза, олар шииткел черинче барзын, аңаа шииткекчилер оларның чаргызын үзүп, буруу чок кижини агартсын, а буруулуг кижини шиидип кагзын+. 2Бир эвес шииткекчи буруулуг кижини шыкпыыштаары чүүлдүг деп көөр болза, ону доңгайтыр чыттыргаш, кем-буруузун барымдаалап, чеже катап согарын тодараткаш, боду көрүп турда, шыкпыыштаарын дужаазын. 3Кижини дөртенден хөй катап шыкпыыштап болбас+, оон хөй катап шыкпыыштаар болза, демги ха-дуңмаң кижи сээң мурнуңга куду көрдүргени ол-дур».

Тараа бастырып турар шары

4«Тараа бастырып турар шарының аксынга хээрик кедирип, чемнениринге шаптыктава+».

Үре-салгал дугайында

5«Кады чурттап турган ийи алышкының бирээзи өлүп каарга, ооң соон салгаар оглу чок болза, өлген кижиниң кадайы хары эр кижиге барбас ужурлуг. Ол херээженниң калган ашааның дуңмазы ооң-биле чоок харылзаа тудуп, кадай кылдыр ап алгаш, кады чурттазын+. 6Ол херээженниң дун оглу калган баштайгы ашааның соон салгаар оглу деп санадыр ужурлуг, ынчан өлү берген кижиниң ады Израильге уттундуруп читпес+. 7А бир эвес калган кижиниң дуңмазы чаавазын алыр хөңнү чок болза, ол херээжен кижи хоорайның шииткел черинде даргаларга чеде бергеш: „Калган ашаамның дуңмазы акызының адын Израильге арттырып каарындан ойталап, мени кадай кылдыр ап алыр хөңнү чок-тур“ – деп чугаалазын. 8Ынчан ол хоорайның даргалары демги эр кижини кыйгыртып алгаш, ооң-биле чугаалажыр ужурлуг; бир эвес ол кижи ойталап: „Ол херээженни алыр хөңнүм чогул“ – дээр болза, 9ооң чаавазы, даргалар көрүп турда, олче чоокшулай бергеш, ооң кеткен идиин уштуп+, арнынче дүкпүрүпкеш: „Бодунуң акызының ук-ызыгуурун тургуспас кижини ынчаар бак аажылаар ужурлуг!“ – деп чугаалазын. 10Оон Израильге ойталап каапкан эр кижиниң өг-бүлезинге „Кызыл-даван кижиниң өг-бүлези“ деп ат тыпсып каар.

11Ийи эр кижи чокшуп турда, оларның бирээзиниң кадайы ашаанга болчуп, ону эттеп турар кижиден адырып аар дээш, өске эр кижиниң ажы-төл төрүдер сүрүзүнден сегирип аар болза, 12ол херээженниң холун одура шаап каг, аңаа хайыра бербе».

Садыг кылырда, ак сеткилдиг болуру

13«Сээң деңзи шою сугар хавыңга шын эвес деңзилээр: аар-даа, чиик-даа деңзилиг болза, чаңгыс хемчээл көргүзер шойлар турбас ужурлуг; 14сээң бажыңыңга тарааны шын эвес хемчээр: ишкири аңгы-даа болза, чаңгыс хемчээл көргүзер савалар турбас ужурлуг+. 15Сээң деңзиң шою ылап шын деңзилиг, а хемчээр саваң ылап шын хемчээлдиг болур ужурлуг, ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турар черинге назының узаар, 16чүге дээрге ындыг ак сеткилдиг эвес чүве кылып турар кижи Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга чүдек-бужар болур».

Амалик чонну узуткаары

17«Египеттен үнүп бар чыдырыңда, амалик чон сени канчанганын утпа+: 18ол чон сенче орукка харыксырап, могай берген чоруңда халдап келген, кошкап-суларааш, сооңга чыдып калган бүгү улузуңну кыра шаап каапкан, Бургандан-даа кортпаан болгай. 19Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр берип турар черинге Ол сени бүгү чүктен бүзээлээн шупту дайзыннарыңдан адырып, тайбың чуртталганы хайырлаарга, амалик чон дугайында сактыышкынны чырык чер кырындан балап каавыт, ооң аажылаашкынын черле утпа!+»

26

Баштайгы дүжүттүң оннуң бир кезиин өргүүрү

26^1«Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ хуваап берип турар черинге чедип келгеш, ону эжелеп ап, аңаа чурттай бергеш, 2Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турары черден ажаап аарың, черниң беримчези баштайгы дүжүттүң шуптузун чыып ап, аргаан хааржакче бир кезиин суккаш, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның Бодунуң ат-алдары аңаа турумчузун дээш шилип алыр черинче чорувут+. 3Ол үеде ында турар бараалгакчыга чеде бергеш: „Дээрги-Чаяакчының биске бээр бооп ада-өгбевиске даңгыраглаан черинче кирип келгенимни бөгүн Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга херечилеп тур мен“ – деп чугаала.

4Бараалгакчы аргаан хааржакты сээң холуңдан ап алгаш, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга өргүл салыр бедигээш мурнунга салып каар. 5А сен Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга мынча деп херечилээр сен: „Мээң өгбем Арам чурттуг тояанчы кижи[*] турган. Ол Египетче чоруй баргаш, аңаа хөй эвес төрелдери-биле кады чурттай берген соонда+, аңаа оон өндүр улуг, күштүг, хөй санныг чон укталган+. 6А египет чон бисти бак аажылап, бастып, аар-берге ажыл кылдыртып турган+. 7Бис ынчан ада-өгбевистиң Дээрги-Чаяакчы Бурганындан дуза дилеп кыйгырарывыска, Дээрги-Чаяакчы үнүвүстү дыңнап, бистиң хилинчээвисти, аар-берге ажыл кылып, дарладып турарывысты көрүп каан+. 8Дээрги-Чаяакчы бисти Египеттен Бодунуң быжыг холу-биле, күчү-күжү-биле, кончуг улуг коргунчуг байдалдар-биле, өндүр улуг бадыткал демдектери болгаш кайгамчык чүүлдер-биле үндүре бергеш+, 9бо черже эккеп, сүт биле ары чигири агып чыдар бо байлак черни+ биске берген болгай. 10Ынчангаш ам Сээң меңээ берген чериңден ажаап алганым баштайгы дүжүттү эккелдим, Дээрги-Чаяакчы“.

Ооң соонда ол өргүлүңнү Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга салып кааш, Аңаа сөгүрүп, мөгеер сен. 11Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ база сээң өг-бүлеңге берген шупту ачы-буяны дээш өөрүп-хөгле – чон аразында турар левит кижи болгаш даштыкы кижи база сээң-биле кады өөрүп-хөглезин.

12Оннуң бир кезээн чыыр хуусаа болур үшкү чыл санында-ла бүгү дүжүдүңден – хевир бүрүзүнден-не оннуң бир кезээн аңгылап алгаш+, левит кижиге, даштыкы кижиге, өскүс кижиге болгаш дулгуяк херээженге бээр сен, олар ону сээң хоорайларыңга тоттур чип чурттазын+. 13Ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга мынча дээр сен: „Бодумнуң бажыңымдан ыдыктыг өргүлдү аппаргаш, левит кижиге, даштыкы кижиге, өскүс кижиге болгаш дулгуяк херээженге бериптим – меңээ чагып-сургаан шупту айтыышкыннарың ёзугаар кылдым, оларны күүседиринден ойталап, утпадым. 14Мен ол аъш-чемни кажыыдап тургаш, чип көрбээн мен, арыг эвес тургаш, аңгылай салбаан мен+, өлүг улустуң сүнезинин чемгерерин саналдаваан мен[*]; Дээрги-Чаяакчы Бурганымның сөзүн тооп дыңнап, Сээң меңээ айтып-чагааның бүгү чүвени күүсеткен мен. 15Бодуңнуң ыдыктыг оран-саваң – дээрлерден куду алзы көрем+, Бодуңнуң израиль чонуңга база Сээң биске бергениң черге ачы-буяндан хайырла – сүт биле ары чигири агып чыдар байлак черни+ биске бээрин ада-өгбевиске даңгыраглаан болгай сен“».

Израиль чон – Бурганга хамааржыр онзагай чон

16«Бөгүн Дээрги-Чаяакчы Бурганың шак ол дүрүм, хоойлуларны күүседирин айтып-чагып тур: оларны бүгү чүлдү-чүрээңден, бүгү сеткил-сагыжыңдан сагып, күүсет. 17Сен бөгүн Дээрги-Чаяакчыга Ол – сээң Бурганың дээрзин, Ооң оруктары-биле чорууруңну, Ооң дүрүмнери, хоойлулары болгаш айтыышкыннарын сагыырыңны, Ооң сөзүн тооп дыңнаарыңны аазап чугаалаан сен. 18Дээрги-Чаяакчы база, сеңээ чугаалап турганы дег, Ооң улуг үнелиг өнчү-хөреңгизи чон болуруңну+, Ооң шупту айтыышкыннарын сагыыр ужурлууңну бөгүн сеңээ аазап, медеглээн. 19Ол сени Бодунуң чаяаганы бүгү өске чоннардан өрү көдүрүп каарын+, мактал-хүндүнү, алдар-атты, өндүр-чаагай чорукту сеңээ хайырлаарын, Ооң чугаалап турганы дег, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның ыдыктыг чону болуруңну аазап, медеглээн+».

27

Гевал дагда даш тураскаалдар

27^1Моисей болгаш израиль чоннуң баштыңнары чон-биле чугаалашкан. Моисей айтып-чагаан: «Бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым шупту айтыышкыннарны күүседир сен. 2Иорданның ындыы чарыынче, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турары черже кеже бергеш, бодуңга улуг даштардан тургускаш+, оларны чугайлап ал[*]. 3Хемни кеже бергеш-ле, ол даштарга бо хоойлунуң шупту сөстерин бижип каг, ооң соонда ада-өгбеңниң Бурганы, Дээрги-Чаяакчының сеңээ аазаанын ёзугаар, Ооң сеңээ берип турары, сүт биле ары чигири агып чыдар байлак черже кире берип болур сен.

4Иорданны кеже бергеш, бөгүн сеңээ айтып-чагааным ёзугаар, ол даштарны Гевал дагга тургускаш, чугайлап каг. 5Аңаа Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга өргүл салыр бедигээшти даштан, демир херексел ажыглавайн, тудуп каг+: 6Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның өргүл бедигээжин хоюглап дүрбүвээн даштар-биле тудуп алгаш, аңаа Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бүрүн өрттедир өргүлдерден эккеп сал; 7эп-найырал өргүлдерин база эккеп салгаш, аңаа чип, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга өөрүп-хөгле+. 8А демги даш тураскаалдарга бо хоойлунуң шупту сөстерин көскү тодаргай кылдыр бижип каг+».

Он ийи каргыш

9Моисей болгаш левит бараалгакчылар бүгү израиль чон-биле чугаалашкан. Моисей чонга: «Израиль, топтап дыңна! Сен бөгүн Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга хамааржыр чон болу бердиң!+
10Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сөзүн тооп дыңна, сеңээ бөгүн айтып-чагып турарым Ооң шупту айтыышкын, дүрүмнерин күүсет» – деп чугаалаан.

11Моисей ол хүн чонга оон ыңай мону айтып-чагаан: 12«Иорданны кеже бергениңде, Симеоннуң, Левийниң, Иуданың, Иссахарның, Иосифтиң болгаш Вениаминниң аймактары чонну йөрээри-биле Гаризим дагга туруп алзын+. 13А Рувимниң, Гадтың, Асирниң, Завулоннуң, Данның болгаш Неффалимниң аймактары чонга каргыш салыры-биле Гевал дагга туруп алзын.

14Левиттер бүгү израильчилерге ыыткыр чарлазын:

1. 15„Бодунга дүрзү-бурган шуткуп азы чазап кылып алгаш, оозун чажырып алган кижи каргаттырар, кижи холу кылган дүрзү-бурган болза Дээрги-Чаяакчының мурнунга чүдек-бужар чүүл-дүр!“

2. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+.

3. 16„Ада-иезин бак көөр кижи каргаттырар!“

4. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+.

5. 17„Кожазы кижиниң чериниң кызыгаарын демдеглээн дашты чылзы идипкен кижи каргаттырар!“

6. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+.

7. 18„Согур кижини оруундан астырган кижи каргаттырар!“

8. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+.

9. 19„Даштыкы кижиниң, өскүс кижиниң болгаш дулгуяк херээженниң эргезин кызагдаан кижи каргаттырар!“

10. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+.

11. 20„Ачазының кадайы – соңгу иези-биле холбажыпкан кижи каргаттырар!+ Ол кижи ачазының хевиниң эдээн ажыткан-дыр“.

12. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар.

13. 21„Кандыг-бир мал-маган-биле холбажыпкан кижи каргаттырар!“

14. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+.

15. 22„Ачазының азы авазының уруу-биле холбажыпкан кижи каргаттырар!“

16. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+.

17. 23„Кат-иези-биле холбажыпкан кижи каргаттырар!“

18. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+.

19. 24„Өске кижини бүдүү өлүрүп каан кижи каргаттырар!“

20. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+.

21. 25„Буруу чок кижини өлүрүп шиитсин дээш хээли алган кижи каргаттырар!“

22. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+.

23. 26„Бо хоойлунуң сөстерин деткивес база күүсетпес кижи каргаттырар!“

24. Бүгү чон: „Аминь!“ – деп харыылаар+».

28

Хоойлуну дыңнааны дээш, чонга йөрээшкиннер

(Лев. 26:1-13; Ы. х. к. 11:13-15)

28^1«Бир эвес Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сөзүн тооп дыңнаар база бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым Ооң шупту айтыышкыннарын күүседирин кызыдар болзуңза, Дээрги-Чаяакчы Бурганың сени чер-делегейниң шупту чоннарындан өрү көдүрүп каар+. 2Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сөзүн тооп дыңнаар болзуңза, бо йөрээшкин бүрүнү-биле сеңээ доктаап, сеңээ хамаарыштыр чогуп бүдер.

3Хоорайга-даа, шөлге-даа ачы-буянны алыр сен. 4Сээң ажы-төлүң болгаш чериңден үнер дүжүт, бода база шээр малыңның төлү хөй болур. 5Дүжүт чыыр аргаан хааржактарың, барба-саваң долу болур. 6Кылып турар бүгү чүүлүңге, бүгү үелерде ачы-буянга бүргеттирер сен+.

7Дээрги-Чаяакчы сенче халдап турар дайзыннарыңны сээң мурнуңга чылча шаап каар: олар сеңээ удур чаңгыс орук-биле тулчуп үнүп келгеш, чеди аңгы орук-биле дезип ыңай болур+.

8Дээрги-Чаяакчы сээң аңмаарларыңны долдуруп бээр, кылып турар кандыг-даа ажыл-херээңге чедиишкинниг болур сен; Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турары черге ачы-буянны алыр сен+. 9Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның айтыышкыннарын сагып, Ооң оруктары-биле чоруур болзуңза, Дээрги-Чаяакчы, сеңээ даңгыраглааны дег, сени Бодунга хамааржыр ыдыктыг чон кылдыр тургузуп каар+. 10Ынчан чер кырында шупту чоннар сээң Дээрги-Чаяакчыга хамааржырыңны дыңнап кааш, сенден корга бээр.

11Дээрги-Чаяакчы сеңээ бээр бооп ада-өгбеңге даңгыраглаан черинге элбек-чаагай чорукту: бодуңга эңдерик үре-төлдү, мал-маганыңга эңмежок төлдү, чериңге элбек дүжүттү хайырлаар. 12Дээрги-Чаяакчы сеңээ дээрниң эжиктерин – Бодунуң ачылыг эртине шыгжамырын ажыдып, сээң чериңге чаъсты чогуур өйүнде чагдырып бээр+ база кылып турар шупту ажыл-херээңге ачы-буянын хайырлаар; хөй чоннарга чээлиге акша-хөреңги бээр сен, а бодуң олардан чегдинмес сен+.

13Бир эвес мээң бөгүн сеңээ сагып, күүседир кылдыр айтып-чагып турарым Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның айтыышкыннарын тооп дыңнаар болзуңза, Дээрги-Чаяакчы сени кудурук эвес, баш кылып каар, адаанга эвес, кырынга турар сен. 14Чүгле мээң бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым бүгү сөстерден оң-даа, солагай-даа талаже чайлава, өске бурганнар эдербе, оларга бараан болба».

Хоойлуга чагыртпааны дээш, чонга каргыштар

(Лев. 26:14-45)

15«Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сөзүн тооп дыңнавас база мээң бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым Ооң шупту айтыышкыннар, дүрүмнерин күүседирин кызытпас болзуңза, шупту бо каргыштар сеңээ доктаап, сени хөме таварыыр+.

16Хоорайга-даа, шөлге-даа каргаттырар сен. 17Дүжүт чыыр аргаан хааржактарың, барба-саваң каргаттырар. 18Үре-төлүң, чериңден үнер дүжүдүң, бода база шээр малыңның төлү каргаттырар. 19Кылып турар бүгү чүүлүң бүгү үелерде каргаттырар.

20Дээрги-Чаяакчы сенче, узуткаттырып каггыжеңге чедир, кылып турар кандыг-даа ажыл-херээңче каргышты, мөгүдээшкинни болгаш хайны салыр – Дээрги-Чаяакчыдан ойталааның дээш, бузуттуг херектериң уржуу-биле удавайн өлүп каар сен. 21Ээлеп чурттаар дээш кирип турарың черге Дээрги-Чаяакчы сенче, амы-тыныңны үзүп каггыжеге чедир, хамчык аарыгны салып кээр. 22Оон Дээрги-Чаяакчы сенче харыксырадыр аарыгны, халыынны, дегдирер аарыгны халдадыр+; сээң дүжүдүңче каңдаашкынны, өрттендир чип турар изиг хатты болгаш дүдүктү салыр+ – ол бүгү айыыл-халап өлгүжеңге чедир сени истеп-сүрер. 23Сээң бажың кырында дээр демир дег, будуң адаанда чер чес дег апаар[*]. 24Дээрги-Чаяакчы сээң чериңче чаъс-чаашкын орнунга дээрден элезин-довурак бадырар+ – ол бүгү сенче амы-тының үзүлгүжеге чедир бадып кээр.

25Дээрги-Чаяакчы сени дайзыннарыңга аштырып аар кылдыр хүлээдип бээр: оларга удур чаңгыс орук-биле тулчуп үнгеш, олардан чеди аңгы орук-биле дезип ыңай боор сен+, бүгү чер-делегейниң күрүнелери сээң айыыл-халавыңны көргеш, „Дадайым!“ дээр. 26Улузуңнуң мөчү-сөөгү дээрниң хамык куштарынга, черниң аң-араатанынга чемиш болур+, оларны ойладып-хойзур кижи тывылбас+.

27Дээрги-Чаяакчы сенче, египетчилерже дег, ириңниг балыгларны+, оюлганнаар кеш аарыын база янзы-бүрү хевирлиг кодурларны халдадыр – ол дээрге эмнеттинмес аарыглар болур. 28Дээрги-Чаяакчы сени солуудадыр, согурартыр болгаш аңгададыр; 29сен ынчан дал дүъште, караңгыда согур кижи дег, база суйбанып кылаштаар сен+; бүгү оруктарыңга чедимче чок болур сен, дайзыннар сени хүннүң-не кызып-кыйып, үптээр – сени кым-даа камгалавас.

30Херээжен кижи-биле дүгдежип аарыңга, өске эр кижи ооң-биле хойгажыр; бажың тудуп алгаш, аңаа чурттап шыдавас сен; виноград тарып алгаш, ону ажыглап шыдавас сен+; 31сен көрүп туруңда, бугаңны соп каарга, ооң эъдин чивес сен; элчигениңни хунаап аппаргаш, сеңээ дедир эгитпес; шээр малыңны дайзыннарыңга хүлээдип бээр – сени кым-даа камгалавас.

32Сээң оглу-кызыңны өске чоннар тудуп аппаар+, карактарың хүннү бадыр оларны дилегзинип көрдүнгеш, турлур деп баар, холдарың сула салдына бээр.

33Чериңге үнер дүжүттү, ажыл-ижиңниң бүгү үре-түңнелин сээң билбезиң чон былаап чиир, үргүлчү кыстыртып, хилинчектенир сен+. 34Карааң-биле көрүп турарың бүгү чүведен угааның солуудай бээр. 35Дээрги-Чаяакчы дискектериң биле чодаларыңче коргунчуг аарыг халдадыр – ол таваңгайыңдан тейиңге чедир бүгү бодуңну шыва аптар+.

36Дээрги-Чаяакчы сени база аңаа башкартыр дээш дүжүлгеге олуртуп алган хааныңны сээң-даа, ада-өгбеңниң-даа билбези черже аппаар+, аңаа баргаш, ыяш биле даштан кылган хары бурганнарга бараан болур сен+. 37Дээрги-Чаяакчының сени аппарып кааны черде бүгү чоннар сээң байдалыңны көргеш, коргуп-сестир, адыңны бужар үлегер-чижек кылдыр ажыглап, кочулап-шоодар+.

38Шөлүңге хөй үрезин тарып аар сен, а дүжүдүң эвээш болур+, чүге дээрге шартылаа чиптер+. 39Виноград шөлдериңге виноград тарып, болбаазырадыр сен, а арага ишпес сен, чимис чыып албас сен+, чүге дээрге виноградты курт чиптер. 40Олива ыяштары сээң чериңге каяа-даа үнер, а ооң үзүн ажыглап шыдавас сен, чүге дээрге чимизи тоглап дүже бээр. 41Оглу-кызың төрүттүнер, ынчалза-даа чаныңга арттырып ап шыдавас сен, чүге дээрге оларны тудуп аппаар+. 42Сээң хамык ыяштарың биле чериңде үнген бүгү дүжүдүңнү шерги узуткап каар. 43Чон аразында чурттап турар даштыкы кижи сенден арттыр депшип, улам-на өрү көдүрлүр, а сен улам-на куду бадар сен. 44Ол кижи сеңээ чээли бээр, а сен аңаа чээли бээр харык чок боор сен, ол – баш, а сен – кудурук болур сен.

45Сени узуткап каггыжеге чедир, шупту ол каргыштар сеңээ доктаап, сени таварыыр база истеп-сүрер, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сөзүн тооп дыңнавайн, Ооң сеңээ айтып-чагаан айтыышкын, дүрүмнерин сагывайн турган болгай сен. 46Ол каргыштар сеңээ база сээң үре-салгалыңга кезээ мөңгеде бадыткал демдээ база барымдаа болур.

47Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга, бүгү чүве элбекшилдиг турда, эки тура-биле бараан болбааның дээш+, 48Дээрги-Чаяакчының сеңээ удур салганы дайзыныңга бараан болуп, аштап-суксаар сен, кедер хеви чок, чүү-даа чүвези чок кижи болур сен; Дээрги-Чаяакчы, сээң амы-тыныңны үзүп каггыжеге чедир, мойнуңга демир хомут кедирип каар+.

49Дээрги-Чаяакчы ырактан – чер-делегейниң кыдыындан – сеңээ удур чон көдүрүп эккээр+, дылын билбезиң чон сенче эзир ышкаш шүүргедеп ужуп кээр+. 50Олар дээрге кадыг-дошкун шырайлыг, кырганнарны хүндүлевес, аныяктарны өршээвес улус болур. 51Ол чон сени хоозурадып каггыжеге чедир, мал-маганыңның төлүн база чериңге үнер дүжүттү чип кээр+; сеңээ далган-тараа, арага, олива үзүн база бода-даа, шээр-даа малыңның төлүн арттырбас, сээң амы-тыныңны үзүп каггыжеге чедир, былаап ап кээр.

52Ол чон сээң идегеп турар бедик быжыг ханаларыңны бүгү чериңге үреп бузуп каггыжеге чедир, сени шупту хоорайларыңга кызып-кыйып, бүзээлеп кээр; Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ бергени бүгү черге, шупту хоорайларыңга дайзын сени кызып-кыйып, бүзээлээр+. 53Сен ынчан дайзыныңга бүзээледип, кыстыргаш, бодуңнуң үре-төлүңнү, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ бергени оглу-кызыңның эът-бодун чиир сен+. 54Чон аразынга туразында, таалап чыргап чурттап чораан эр кижи ха-дуңмазы кижиже, эргим ынак кадайынче, артып алган ажы-төлүнче кам-хайыра чок көөр; 55бодунуң чип турары ажы-төлүнүң эът-бодун чоок улузунуң кайызынга-даа бербес, чүге дээрге дайзының сени шупту хоорайларыңга бүзээлеп, кызагдап кээрге, ол эр кижиниң чиир өске аъш-чеми чок болур. 56Чон аразынга туразында, таалап-чыргап чурттап чораан болгаш, будун безин черге дээспейн чораан херээжен кижи бодунуң эргим ынак ашаанче, оглу-кызынче кам-хайыра чок көөр; 57дайзының сени шупту хоорайларыңга бүзээлеп, кызагдап кээрге, чиир өске аъш-чем чогундан ол херээжен божуп алган чаш төлүн уруг сыртыы-биле кады бүдүү чип амыдыраар+.

58Бо дүрүг номда бижиттинген бо хоойлунуң шупту сөстерин күүседирин кызытпас, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның алдарлыг болгаш сүрээденчиг адындан кортпас болзуңза, 59Дээрги-Чаяакчы сени база үре-салгалыңны анаа эвес айыыл-халап-биле үскүлештирер; Ооң сеңээ таварыштырар айыыл-халавы доктаамал база күчүлүг, аарыглары – хоралыг база доктаамал болур. 60Ол сенче Египетке көргениң, коргуп турарың шупту аарыг-аржыкты халдадыр, олар сеңээ чыпшына бээр+. 61Дээрги-Чаяакчы сенче бо хоойлу номунда бижиттинмээн-даа янзы-бүрү аарыгларны, айыыл-халапты, амы-тыныңны үзүп каггыжеге чедир, халдадып кээр. 62Дээрде сылдыстар ышкаш хөй-даа болзуңарза+, дыка эвээжиңер дириг артып каар, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның сөзүн дыңнавайн турган болгай силер.

63Силерге буян көргүзүп, силерни өстүрүп-көвүдедип тура, Дээрги-Чаяакчының өөрүп турганы дег, силерни узуткап, кырып тура, Ол база өөрүүр+; 64Дээрги-Чаяакчы сени бүгү чоннар аразынга, чер-делегейниң бир кыдыындан өске кыдыынга чедир тарадып кааптар+, аңаа бодуңнуң-даа, өгбеңниң-даа билбес чорааны, ыяш биле даштан кылган хары бурганнарга бараан болур сен. 65Ол чоннар аразынга оожургал көрбес сен, будуң дыштандырар чер тыппас сен. Дээрги-Чаяакчы аңаа чүрээңни хөлзедип, дүвүредир, карааңны шыладып, баксырадыр, сеткил-хөңнүңнү муңгарадып, хилинчектээр; 66амы-тыныңга үргүлчү айыыл кыжаныр, дүне-даа, хүндүс-даа коргуп-дүвүрээр сен, „Амы-тынныг артар мен“ деп бүзүрел чок болур сен. 67Коргуушкунга алыскаш, көрүп турар чүвеңден мөгүдээш, эртен: „Дүрген-не кежээ дүшкен болза!“, а кежээ: „Дүрген-не даң аткан болза!“ – дээр сен+. 68Мээң сеңээ: „Ону моон соңгаар көрбес сен“ – дээним орук-биле+ Дээрги-Чаяакчы сени Египетче, корабльдарга олурткаш, дедир эккээр+, аңаа бодуңарны эр, херээжен кулдар кылдыр дайзыннарыңарга садар дээриңерге, садып алыкчы тывылбас».

29

Моавка чагыг-керээни база катап чарганы

29^1Дээрги-Чаяакчының Моисейге израиль чон-биле, Хорив дагга чарганы чагыг-керээзинден аңгыда+, моав черге чарарын дужааган чагыг-керээзиниң сөстери бо-дур.

2Моисей бүгү израиль чонну чыылдырып алгаш, чугаалаан: «Дээрги-Чаяакчының египет черге, силер көрүп туруңарда, фараон-биле, ооң шупту дүжүметтери болгаш чурту-биле кылган бүгү чүүлүн көрген болгай силер: 3ол өндүр улуг ялаларны, бадыткал демдектерин база кайгамчык чүүлдерни карааңар-биле көрген болгай силер; 4ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы силерге бөгүнге чедир чүве билип алыр кылдыр угаан бербээн-дир, көөр кылдыр карак бербээн-дир, дыңнап алыр кылдыр кулак бербээн-дир+. 5Ол: „Мен силерни дөртен чыл дургузунда ээн кургаг ховуга эдертип кээримге безин, мага-бодуңарда хевиңер-даа, будуңарда идииңер-даа элевээн болгай+; 6ол үе дургузунда анаа эвес аъш-чемни-даа чиген, анаа эвес суксунну-даа ишкен силер+, ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар – Мен дээрзин билип алган силер“ – дээн болгай.

7Бо черге чедип кээриңерге, Эсевоннуң хааны Сигон биле Васанның хааны Ог биске удур тулчуп үнүп кээрге, оларны чылча шаап каан бис+. 8Оларның черин эжелеп алгаш, Рувимниң, Гадтың аймактарынга база Манассияның аймааның чартыынга хуваап берген бис+. 9Ындыг болганда, бо чагыг-керээниң сөстерин сагып, күүседиңер, ынчан кылып турар бүгү чүүлдериңерге чедиишкинниг болур силер+.

10Силер шупту бөгүн мында Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның мурнунда тур силер: аймактарыңар баштыңнары, даргаларыңар, удуртукчуларыңар, шупту эр израильчилер; 11бичии ажы-төлүңер, алган кадайларыңар, турлааңарда силер-биле кады чурттап, ыяжыңар чарып, сууңар суглап берип турар даштыкы улус база мында тур+. 12Израиль чон, сен мында Дээрги-Чаяакчы Бурганың-биле чагыг-керээ чарып, ону даңгырак-биле бадыткап турарың ол-дур. Дээрги-Чаяакчы Бурганың бөгүн сээң-биле керээ чарып, 13сени Бодунуң чону кылып ап турар-дыр, Ол ам сээң Бурганың апаар-дыр+. Ол сеңээ ынчалдыр аазап, ада-өгбең болур Авраам, Исаак болгаш Иаков оларга ынчалдыр даңгыраглап турган болгай. 14Даңгырак-биле бадыткаан шак бо чагыг-керээни чүгле силер-биле – 15бөгүн мында Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың мурнунда мээң-биле кады турар улус-биле эвес, а бөгүн бистиң аравыста ам-даа төрүттүнмээн улус-биле база чарып тур мен.

16Египет черге канчаар чурттап турганывысты, орук ара биске таварышкан чоннарның черин канчаар эрткенивисти билир болгай силер. 17Ол чоннарның чүдек-бужар чүүлдерин – ыяш, даш, мөңгүн болгаш алдындан кылган дүрзү-бурганнарын көрген силер. 18Бөгүн силерниң араңарга ол чоннарның бурганнарын эдерип, бараан болур дээш, Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстан ойталап турар эр, херээжен кижи-даа, төрел бөлүк-даа, аймак-даа турбас болзун. Силерниң араңарга кандыг-даа оо-хоранныг, ажыг чашпан дазылданып үнмезин+. 19Ындыг кижи ол даңгырактың сөстерин дыңнап кааш, сеткил-хөңнүнге бодун алгап-йөрээп: „Бодум турам-биле-даа чурттап чорааш, амыр-чыргалдыг болур мен“ – дээр болза, ол бак кижи бодун-даа, өске улусту-даа айыыл-халапче киирер[*]. 20Дээрги-Чаяакчы ындыг кижиге өршээл көргүспес, харын Ооң килеңи кыптыгып, аңаа дыка хорадаар база бо номда бижиттинген шупту каргыш ол кижиниң кырынга дүжер, Дээрги-Чаяакчы ооң адын чырык чер кырындан балап кааптар+. 21Дээрги-Чаяакчы ол кижини шак бо хоойлу номунда бижиттинген чагыг-керээниң хамык каргыштарын ёзугаар Израильдиң шупту аймактарындан аңгылап, бак аажылаар.

22Дараазында салгал, силерниң сооңарда чурттаар ажы-төлүңер база ырак чурттан чедип кээр даштыкы кижи бо черниң айыыл-халавын, Дээрги-Чаяакчының аңаа халдаткан аарыгларын көргеш: 23„Күгүр, дуска бүрүнү-биле чирткен+, өрттенип калган чер-дир, тараа тарывастаан, дүжүт бербестээн, кандыг-даа оът-сиген өзүп үнмес апарган чер-дир; Дээрги-Чаяакчы килеңнеп хорадааш, таптай базып каапкан Содом, Гоморра, Адма болгаш Цевоим хоорайларның узуткаттырган үезинде дег хоозураан чер-дир“ – дээр+.

24Бүгү чоннар: „Дээрги-Чаяакчы бо черни чүү дээш ынчаар бак аажылааны ол? Чүү дээш ынчаар килеңнээни ол?“ – деп айтырар+. 25Оларга харыы бо-дур: „Чүге дээрге бо чон ада-өгбезиниң Бурганы Дээрги-Чаяакчының оларны Египеттен үндүре бергеш, олар-биле чарган чагыг-керээзинден ойталаан-дыр+. 26Олар барып, хары бурганнарга бараан болуп, ооң мурнунда билбес турганы, Дээрги-Чаяакчының оларга үлүг кылдыр бербээни бурганнарга мөгейип турганнар. 27Ол бүгү дээш, Дээрги-Чаяакчының килеңи бо черже кыптыга берген. Ол ынаар бо номда бижиттинген хамык каргыштарны салыпкан+. 28Дээрги-Чаяакчы килеңнеп, кылыктанып, аажок хорадааш, оларны боттарының чуртунга дазылындан тура тырткаш, өске черже шөлүпкен-дир+. Ам ынчалдыр бүткен-даа-дыр“.

29Чажыт чүве Дээрги-Чаяакчы Бурганывыска хамааржыр+, а Ооң ажыдып берген чүвезин биске болгаш үре-салгалывыска, ол хоойлунуң шупту сөстерин күүсетсин дээш, кезээ мөңгеде дамчыдып берген».

30

Бурганче эглиишкин

30^1«Кажан мээң шупту бо сөстерим – йөрээшкин-даа, каргыш салыышкыны-даа+ – сээң-биле чогуп бүде бээрге, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сени оларже тарадып чорудупканы бүгү чоннар аразынга ол дугайында боданы бергеш+, 2бодуң-даа, үре-салгалың-даа Дээрги-Чаяакчы Бурганыңче эглип кээп+, бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым Ооң сөзүн бүгү чүлдү-чүрээңден, бүгү сеткил-сагыжыңдан тооп дыңнаар болзуңза, 3Дээрги-Чаяакчы Бурганың сеңээ эки чолду эгидер[*], Ол сеңээ ээ-хайыралыын көргүзүп, оларның аразынга тоо быдарадып кааны бүгү чоннар иштинден сени катап чыып эккээр+. 4Чер-делегейниң ужу-кыдыынга чедир-даа тарай берген болзуңза, Дээрги-Чаяакчы Бурганың сени аңаа чыггаш, оортан дедир эккээр+. 5Дээрги-Чаяакчы Бурганың сени ада-өгбеңниң ээлеп чорааны черже эккээрге, ол черни ээлеп чурттаар сен; Ол сеңээ буянын көргүзүп, ада-өгбеңден-даа хөй санныг кылдыр өстүрүп-көвүдедир. 6Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бүгү чүлдү-чүрээң-биле, бүгү сеткил-сагыжың-биле ынак болзун дээш, сээң-даа, үре-салгалыңның-даа чүректерин Ол Бодунга бараалгадып, демдектээр+, ынчан дириг артар сен.

7Ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганың шупту ол каргыштарын сени истеп-сүрүп турган дайзыннарыңче, сени көөр хөңнү чок улусче салыптар+, 8а сен Олче эглип кээп, Дээрги-Чаяакчының сөзүн тооп дыңнап, Ооң айтыышкыннарын, бөгүн сеңээ айтып-чагып турарым дег, шуптузун күүседир сен. 9Дээрги-Чаяакчы Бурганың кылып турар кандыг-даа ажыл-херээңге чедиишкинни элбээ-биле хайырлаар, сеңээ – хөй үре-төлдү, мал-маганыңга – хөй төлдү, чериңге – элбек дүжүттү хайырлаар. Дээрги-Чаяакчы сеңээ ачы-буян хайырлап тура, ада-өгбең дээш өөрүп турганы дег, сен дээш база өөрүүр, 10чүге дээрге сен Ооң сөзүн тооп дыңнап, бо хоойлу номунда бижиттинген Ооң айтыышкын, дүрүмнерин сагыыр сен база Дээрги-Чаяакчы Бурганыңче бүгү чүлдү-чүрээң-биле, бүгү сеткил-сагыжың-биле эглип кээр сен».

Амыдырал биле өлүмнүң кайы-бирээзин шилип алыры

11«Бөгүн сеңээ айтып-чагып турар чагыымны билип аары сеңээ берге эвес, ол сенден ырак эвес болгай. 12Ол айтыышкын дээрде эвес, ынчангаш: „Кым бис дээш дээрже үнүп+, ону биске эккеп берип, дыңнадырыл? Ынчан ону күүседир ийик бис“ – дээн херээң чок. 13Ол айтыышкын далай ындында база эвес, ынчангаш: „Кым бис дээш далай ындынче чоруп, ону биске эккеп берип, дыңнадырыл? Ынчан ону күүседир ийик бис“ – дээн херээң чок. 14Харын ол сөс сеңээ дыка чоок: ол сээң аксы-дылың биле чүрээңде, ынчангаш ону күүсет.

15Көр даан, бөгүн сеңээ амыдырал биле буянны азы өлүм биле айыыл-халапты шилип аарын саналдап тур мен+; 16бөгүн сеңээ Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга ынакшыырын, Ооң оруктары-биле чоруурун база Ооң айтыышкыннарын, хоойлуларын болгаш дүрүмнерин күүседирин айтып-чагып тур мен, ынчан дириг артып, өзүп-көвүдээр сен, эжелеп аар дээш бар чыдар чериңге Дээрги-Чаяакчы Бурганың сеңээ ачы-буянын хайырлаар. 17А бир эвес сээң чүрээң Дээрги-Чаяакчыдан ойталап, Ону тооп дыңнавас болза, сен элзеттирип, өске бурганнарга мөгейип, бараан болур болзуңза, 18сеңээ бөгүн сагындырып тур мен: ээлеп чурттаар дээш Иорданны кежип турарың черге үр чурттавайн, өлүп каар сен.

19Дээр биле черни бөгүн сеңээ удур херечилер кылдыр кыйгырып тур мен: амыдыралды азы өлүмнү, йөрээшкинни азы каргышты шилип аарын сеңээ саналдап тур мен. Амыдыралды шилип ал, ынчан сен-даа, үре-салгалың-даа дириг артар; 20Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга ынак бол, Ооң сөзүн дыңнап, Ооң-биле коштунчу берип көр+, чүге дээрге ада-өгбең Авраам, Исаак болгаш Иаков оларга Дээрги-Чаяакчының бээр бооп даңгыраглааны черге дириг артып, үр чурттаарың оон хамааржыр».

31

Нуннуң оглу Иисусту Моисейниң томуйлааны

31^1Моисей барып, бүгү израиль чонга бо сөстерни чугаалаан: 2«Мээң назы-харым 120 чеде берди+, мен ам сени эдертип алгаш чоруп шыдавас апардым. Дээрги-Чаяакчы база меңээ: „Бо Иордан хемни кешпес сен“ – дээн болгай+. 3Дээрги-Чаяакчы Бурганың сени Боду баштап алгаш, чоруптар. Ол демги чоннарны сээң мурнуңга узуткап каарга, оларның черин эжелеп аар сен; Дээрги-Чаяакчының чугаалаанын ёзугаар, Иисус сени баштап чоруптар+.

4Дээрги-Чаяакчы амор хааннар Сигон биле Огту узуткап, оларның черин хунаап алганы дег+, ол чоннарны база ынчалдыр бак аажылаар. 5Дээрги-Чаяакчы оларны силерниң эргеңерге хүлээдип бээрге, оларны мээң силерге айтып-чагаан шупту айтыышкыннарым ёзугаар аажылаар силер+. 6Кадыг-быжыг, эрес-дидим болуңар, олардан коргуп-сүртевеңер, Дээрги-Чаяакчы Бурганың силер-биле кады Боду чоруптар, Ол силерден ойталавас, силерни кагбас+».

7Моисей Иисусту кыйгыртып алгаш, бүгү израиль чон көрүп турда, аңаа: «Кадыг-быжыг, эрес-дидим бол+, чүге дээрге бо чон-биле кады Дээрги-Чаяакчының оларның ада-өгбезинге бээр бооп даңгыраглаан черинче кирер-дир сен база ол черни чонга ээлээр кылдыр бээр-дир сен. 8Дээрги-Чаяакчы сээң мурнуңга орук баштап чоруптар, Боду сээң-биле кады чоруур, Ол сенден ойталавас, сени кагбас; кортпа-даа, сүрээдеве-даа» – деп чугаалаан.

Хоойлуну чеди чыл болгаш-ла, номчуур ужурлуг

9Моисей ол хоойлуну бижээш, Дээрги-Чаяакчының чагыг-керээзиниң аптаразын дажыглаар албан-хүлээлгелиг левит бараалгакчыларга база Израильдиң шупту баштыңнарынга хүлээдип берген. 10Моисей оларга мынча деп чагып каан: «Чеди чыл эртерге-ле, Өрелер өршээр чылда+, Чадырлар байырлалында+, 11кажан бүгү израиль чон Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның мурнунга, Ооң шилип аар черинге чедип кээрге, бо хоойлуну бүгү чон мурнунга дыңналдыр номчуп бээр силер+. 12Чонну: эр-даа, херээжен-даа улусту, ажы-төлдү, силерниң хоорайларыңарда чурттап турар даштыкы улусту чыып аар силер+ – олар хоойлуну дыңназын, ону өөренип алзын база Дээрги-Чаяакчы Бурганыңардан кортсун, бо хоойлунуң бүгү сөстерин күүседирин кызытсын. 13Оларның бо хоойлуну билбес үре-салгалы база ону дыңнап кааш, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңардан коргуп өөренип аар. Иорданны кежип, эжелеп аар дээш бар чыдарыңар черге чурттаар бүгү үеңер дургузунда ынчалдыр кылыңар».

Дээрги-Чаяакчының Моисей биле Иисуска берген даалгазы

14Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Көрдүң бе, өлүр хүнүң чоокшулап келди+. Иисусту кый деп алгаш, Ужуражылга майгынынга иелээ туруңар, Мен орта Иисуска даалга берейн+» – дээн. Моисей биле Иисус чедип келгеш, майгын чанынга туруп алганнар.

15Булут чагы иштинде Дээрги-Чаяакчы майгын кырынга көстүп кээрге, ол булут чагы майгынче кирер чер чанынга туруп алган+. 16Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Ада-өгбеңниң соондан аъттанып, улуг уйгуң удуур-дур сен. А бо чон кирип бар чыдар чериниң хары бурганнарын эдерип, самыыраар-дыр база Менден ойталап, Мээң олар-биле чарган чагыг-керээмни үрээр-дир+. 17Ынчан Мээң килеңим бо чонче кыптыга бээр; Мен оларны кааптар мен, олардан хая көрнү бээр мен. Бо чон дайзыннарга чемиш апаар, ону хөй айыыл-халап, түрегдел таварыыр, ынчан ол: „Бурганывыс бистиң-биле эвес боорга, шак ол айыыл-халап бисти хөме тавараан ирги бе?“ – дээр+. 18А Мен ол үеде ооң өске бурганнарже чайгылгаш, үүлгедип аары хамык кем-буруузу дээш, оон хая көрнү бээр мен.

19Ынчангаш дараазында ырның сөстерин бижип алгаш+, израиль чонга өөредип, ырладып туруңар, бо ыр израиль чонга удур Мээң херечилелим болзун. 20Мен оларны, ада-өгбезинге даңгыраглап турганым ёзугаар, сүт болгаш ары чигири агып чыдар байлак черже киире бээр мен+; олар аңаа тоттур чемненип, семис-шыырак апаргаш, өске бурганнарже чайгылып, оларга бараан болур, а Мени херекке албайн баар, Мээң олар-биле чарган чагыг-керээмни үрээр. 21Оларны хөй айыыл-халап биле түрегдел таварыырга, бо ыр оларга удур херечилел болур, чүге дээрге оларның үре-салгалы бо ырны утпайн, ырлажыр. Мээң оларга бээр бооп даңгыраглап турганым черже оларны киирерим бетинде, бөгүн-не, оларның чүнү кылыксап турарын, чүүже чүткүлдүүн билир мен».

22Ол-ла хүнде Моисей бо ырны бижээш, израиль чонга өөредип каан.

23Дээрги-Чаяакчы ынчан Нуннуң оглу Иисуска даалга берип: «Кадыг-быжыг, эрес-дидим бол+, чүге дээрге израиль чонну Мээң оларга бээр бооп даңгыраглааным черже киирер кижи сен-дир сен, Мен сээң-биле кады болур мен» – деп чугаалаан.

Моисейниң израиль чонну кичээндиргени

24Моисей бо хоойлунуң шупту сөстерин дүрүг номга төндүр бижээш+, 25Дээрги-Чаяакчының чагыг-керээзиниң аптаразын дажыглап турар левиттерге айтып-чагаан: 26«Бо хоойлу номун ап алгаш, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның чагыг-керээзиниң аптаразының чанынга салып калыңар, бо ном аңаа чонга удур херечилел болур+. 27Чүге дээрге мен силерниң сөс дыңнавазыңарны, чөрүүңерни билир-ле болгай мен: ам – силерниң араңарга дириг турумда безин – Дээрги-Чаяакчының сөзүн дыңнавас-тыр силер, а өлүп каарымга, мырыңай дедир апаар силер ыйнаан. 28Аймактарыңарның шупту баштыңнарын, шупту удуртукчуларыңарны мээң чанымга чыып эккелиңер, мен оларга бо сөстерни дыңналдыр чугаалап, оларга удур херечи боор кылдыр дээр биле черни кыйгырар мен. 29Өлү бээримге, бүрүнү-биле самыырап, мээң айтып-чагаан оруумдан чайлай бээриңерни билир мен+; келир үеде силерни айыыл-халаптар таварыыр, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының мурнунга бузут үүлгедип, холуңарның кылып турар чүүлдери-биле Ону хорададып турар-дыр силер+».

Моисейниң ыры

30Моисей бүгү израиль чон чыглып кээрге, оларга бо ырның сөстерин төнчүзүнге чедир дыңналдыр чугаалап берген:

32

32^1«Дээр, мени дыңна, чугаалап көрейн;

чер, аксымдан үнген сөс-домакты дыңна+.

2Мээң өөредиим чаъс ышкаш чаай каапсын,
сөс-домаам шалың ышкаш дүже берзин+;
дымыргай чаъс ногаан үнүшче дег,
чаъс-чайык оът-сигенче дег, чаай каапсын+.

3Дээрги-Чаяакчының адын алдаржыдар мен.

Бурганывысты үнелеп, алдаржыдыңар!

4Ол – бистиң Хаявыс, Ооң ажыл-херектери болбаазыраңгай+,

Ооң шупту оруктары дорт+;
Бурган сөзүнге шынчы, Ында меге чүү-даа чок,
Ол чөптүг болгаш шынныг+.
5А Ооң сөзүн дыңнавас, Ону тоовас бо улус
Ооң мурнунга самыырай берген-дир,
олар кем-буруулуг-дур, Ооң ажы-төлү эвес-тир.

6Дээрги-Чаяакчыга ындыг хамаарылга көргүзүп болур бе,
о мелегей, бодал чок чон?!+

Ол – сээң Адаң, Чаяакчың эвес ийикпе?!+

Сени Ол чаяап, бут кырынга тургузуп каан болгай+.

7Эрте-бурунгу үени сактып кел,
биеэги салгалдарның чурттап чораан чылдарын бодап көр+;
адаңдан айтыр – ол сеңээ харыылап бээр,
ирейлерден айтыр – олар сеңээ чугаалап бээр+.

8Дээди Өрүкү Бурган чоннарга черни үлеп берип,
кижи төрелгетенни тарай көжүрүп тура+,
Бурганның оолдарының[*] санын барымдаалап,
чоннарның ээлээн черлерин кызыгаарлап каан.
9Дээрги-Чаяакчының үлүү – Ооң чону ол,

Израиль – Ооң Бодунга хуваап алган өнчүзү-дүр+.

10Дээрги-Чаяакчы Израильди ээн черден,
хат сыгырган ээн кургаг ховудан тып алгаш,
ону карактап-хайгаарап, ол дээш сагыш салып,
карак огу дег камгалап-камнап турган+.
11Төлдерин уязындан ужуп үнеринче албадап,
оларның кырынга хайгаарап ужуп, чалгыннарын чада салып,
төлдерин шуптузун көдүрүп алгаш, чалгынынга олурткаш,
дажыглап аппаар эзир дег+,

12Дээрги-Чаяакчы Израильди чааскаан эдертип чоруп турган,

Ооң-биле кады өске бурган турбаан.

13Ол Израильди бедигээштерже көдүрүп аппарган+;
чон шөлдерниң дүжүдүн чип турган,
Дээрги-Чаяакчы ону хаядан чыгган ары чигири,
кадыг чалымдан үнген үс+,
14инек сүдүнүң хойтпаа, хой сүдү,

Васанның хураганнары, ирттериниң чаа база серге чаа болгаш
эң шынарлыг кызыл-тас-биле чемгерип турган;
виноград суксунун ол ижип турган.

15Ешурун[*] тодуп семирээш, дедирленгеш туруп берген;
ол шөртейтир семирип, чооннап калган+,
бодун чаяаган Бурганны каапкан,
бодун камгалаар Хаяны+ куду көрген.

16Израильчилер өске бурганнарга мөгейгеш+, Бурганны хорададып алган,
чүдек-бужар чүүлдерге мөгейгеш, Ону килеңнедип алган+.

17Олар Бурганга эвес, буктарга –
боттарының биеэде билбес турганы,
кожа чоннардан хүлээп алганы,
чаа, ада-өгбезиниң сагыжынга кирбейн чорааны бурганнарга[*]

өргүл салып турган+.

18Израиль, сени божуп-төрээн Хаяны уттупкан-дыр сен,
сени эъди аарып божаан Бурганны сагынмас-тыр сен+.

19Дээрги-Чаяакчы Бодунуң оглу-кызының бак херектерин көрүп кааш,
хорадаанындан Бодунуң чонун херекке албас апарган.

20Ол мынча дээн: „Олардан хая көрнү бээр мен,
алызы барып, олар-биле чүү боорун көөр мен,
чүге дээрге олар – самыыраан салгал-дыр, бүзүрел чок ажы-төл-дүр.

21Олар Бурган бооп шыдавас дүрзүлер-биле

Мээң хүннээчел сагыжымны оттуруп алды+,
хоозун дүрзү-бурганнары-биле анчыгзындырып алды;

Мен чон дээр арга чок улус-биле
оларның хүннээчел сагыжын оттурар мен,
угаан-бодал чок чон-биле анчыгзындырар мен+.
22Чүге дээрге килеңим от дег кыптыга берди+,
ол алдыы оранның ханы дүвүнге чедир оя чип,
черни база ооң дүжүдүн чип, дагларның дазыл-дөзүн өрттедип тур.

23Израильчилерже эңдерик айыыл-халапты халдадыр мен,
оларже согуннарымны төндүр адар мен+;

24олар арып-доруп, харыксырай бээр,
халыын-биле база хамчык аарыг-биле узуткаттырып аар;
оларже араатан аңнарны база черде соястаан хоранныг курт-чыланнарны салыр мен+.

25Даштыгаа ажы-төлдү хылыш кыргып-хыдып каар,
бажыңнарга база аныяк оол-кысты-даа, чаш төлдү-даа,
буурул баштыг ирейни-даа коргунчуг өлүм манап турар+.

26Мен ‘Оларны чок кылып, олар дугайында сактыышкынны
улус аразынга уттундура бээр кылып каайн’ деп болур турдум,

27ынчалза-даа израильчилерниң дайзыннары Мээң хөңнүмге дээптер ирги бе дээш, соксап кагдым.

Соксаваан болзумза, ол дайзыннар болган чүүлдү шын эвес тайылбырлап:

‘Бистиң холувустуң күжү тииледи, ол бүгүнү Дээрги-Чаяакчы кылбады!’ – деп
мактаны бээр болгай+“.

28Олар дээрге угаанын ышкыныпкан чон-дур,
боданыр безин харык чок улус-тур+.
29Олар угаанныг улус турган болза,
ол бүгүнүң дугайында боданып,
алызы барып, олар-биле чүү боорун билип каар ийик.

30Ол улусту Хаязы дайзынынга тудуп бербээн болза,
оларны Дээрги-Чаяакчы хүлээдип бербээн болза,
канчап чаңгыс кижи муң шеригни сывырып чорудуп,
ийи кижи түмен шеригни ойладып чорудуп шыдаарыл?+

31Дайзыннарның бурганы бистиң Хаявыс ышкаш эвес+,
дайзыннарывыс боттары безин ону билип турар.

32Оларның сыптарын Содомга тарып каан,

Гоморраның шөлдеринге олуртуп каан,
оларның чимистери – хоранныг, ажыг салбактар-дыр+;

33оларның хандызы – чылан хораны-дыр,
шагар чыланнарның кээргел чок хораны-дыр+.

34Бурган: „Ол бүгүнү утпаан мен,

Мээң шыгжамырларымда шыгжаттынып чыдар эвес чүве бе?

35Менде олардан өжээн негеп, кезедир арга бар,
ынчан олар тайып кээп дүжер“ – дээн+.

Оларже айыыл-халап хүнү чоокшулап келген,
оларга белеткеп каан кеземче удавас чедип кээр.

36Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонун шын шиидип+,
Бодунуң чалчаларынга ээ-хайыралыын көргүзер,
чүге дээрге оларның күчү-күжү харыксырап,
кул-даа, хостуг-даа кижи барык артпаанын көрүп каар+.

37Ол ынчан мынча дээр: „Оларның бурганнары кайыл,
хоргадал бээр хаязы кайыл?+

38Оларның өргүл малдарының чаан чип,
өргүп куткан арагазын ижип турган бурганнары кайыл?

Ол бурганнар туруп келгеш, силерге дузалажып, чаглактан хайырлазын!

39Көрүңер даан: Мен дээрге Бурган-дыр мен; Менден өске Бурган чок-тур+;

Мен өлүрүп база тынгарып турар мен+, балыглап база экиртип турар мен+,
кым-даа Мээң холумдан кижини адырып шыдавас+.

40Дээрниң мурнунга Бодумнуң мөңге амы-тыным-биле даңгыраглап тур мен:

41кылаш кыннып турар хылыжым чидидип алганымда+,
шииткелди холумга хүлээп алганымда,
Мээң дайзыннарымдан өжээн негеп+,
Мени көөр хөңнү чок улусту кезедир мен.
42Согуннарымга хан ижиртир мен,
хылыжым өлүрткен база туттурган дайзынның эът-ханынга тодар+,
ооң баштыңнарының баштарын одура шавар“.

43Өске чоннар улузу, Бурганның чону дээш өөрүп-байырлаңар!+

Чүге дээрге Ол Бодунуң чалчаларының өлүмү дээш өжээн негээр+,

Бодунуң дайзыннарындан өжээн негээр,

Бодунуң чери биле чонун арыглап каар болгай».

44Моисей чонга чедип келгеш, ол ырның сөстерин Нуннуң оглу Иисус-биле кады чонга дыңналдыр чугаалап берген.

45Моисей ол сөстерниң шуптузун бүгү израиль чонга чугаалап дооскан соонда, 46оларга мынча дээн: «Бөгүн силерге медээлеп турарым бүгү сөстер дугайында хандыр боданып, оларны ажы-төлүңерге – ол хоойлунуң шупту сөстерин күүседирин кызыдар кылдыр – айтып-чагып калыңар+. 47Ол хоойлу дээрге силерге хоозун сөстер эвес-тир, ол – силерниң амыдыралыңар-дыр, Иорданны кежип, эжелеп аар дээш бар чыдарыңар черге ол хоойлунуң ачызында үр чурттаар силер+».

48Ол-ла хүн Дээрги-Чаяакчы Моисей-биле чугаалашкан: 49«Бо турар Аварим сынче чорупкаш, моав черде, Иерихоннуң дужунда турар Нево дагже үне бергеш, израиль чонга ээлеп чурттаар кылдыр берип турарым ханаан черже оортан көрүп көр+. 50Ол дагның бажынче үнгеш, Аарон акыңның Ор дагга өлү бергеш+, өгбелериниң соондан өске оранче чоруй барганы дег, сен база мөчүүр сен. 51Чүге дээрге Кадесте Мериваның суунуң чанынга, Цин ховузунга израиль чоннуң аразынга Меңээ өскерлип, Мээң ыдыктыымны израиль чоннуң аразынга хүндүлевээн болгай силер+. 52Ам израиль чонга берип турарым черни ырактан көөр сен, ынчалза-даа ынаар кирбес сен!+»

33

Моисейниң чоннуң аймактарын йөрээгени

(Э. д. 49:1-28)

33^1Бурганның кижизи Моисейниң+ өлүр бетинде израиль чонну йөрээп каан йөрээли бо-дур. 2Ол мынча дээн:

«Дээрги-Чаяакчы Синайдан чедип келген,
Сеирден чонга хүн дег көстүп келген,
Фаран дагларындан чырып келген+,

Ол Бодунуң түмен-түмен ыдыктыг төлээлериниң аразындан чедип келген+,

Ооң холундан кызаңнаан от[*] чонга чырып турган+.

3Дээрги-Чаяакчы чоннарга[*] шын сеткилинден ынак,
ыдыктыг чоннуң улузу шупту Сээң холуңда,
олар Сээң сөзүң дыңнаар дээш, Сээң будуңче доңгая кээп дүшкеннер.

4Моисей биске хоойлуну берген+,
ол хоойлу дээрге израиль ниитилелдиң өнчүзү-дүр.

5Израиль чоннуң аймактары баштыңнары-биле кады чыглып кээрге,

Дээрги-Чаяакчы Ешуруннуң+ хааны бооп турган[*].

6Рувим дириг артып, өлүп читпезин,
ынчалза-даа ооң аймаа эвээш санныг[*] болзун!»

7Моисей Иуданың аймааның дугайында мынча дээн:

«Дээрги-Чаяакчы, Иуданың дилег-сөзүн дыңнап көрем,
ону бодунуң төрелдеринче эккеп калам;
ооң бодунуң күчү-күжү четчир болзун,
а Сен ону дайзыннарындан адырып, дузалап көрем».

8Моисей Левийниң аймааның дугайында мынча дээн:

«Сээң туммим биле уримиң[*] Сеңээ бердинген улуста-дыр;

Сен оларны Массага шенеп көрген сен,
олар-биле Мериваның суунуң чанынга маргыжып турган сен+.

9-10Ол аймактың улузу ада-иезиниң дугайында: „Оларже көрүнмес мен“ – деп,
ха-дуңмазын танывастап, ажы-төлүн тоовастай берип+,

Сээң сөзүңнү күүседип, чагыг-керээңни сагып турар болгай.

Левиттер Иаковту Сээң хоойлуларыңга,

Израильди Сээң дүрүмнериңге өөредип турар+
база Сеңээ чыттаар кылдыр айдызаар чүүлдер кыпсып+,

Сеңээ өргүл салыр бедигээшке бүрүн өрттедир өргүлдерни салып турар.

11Дээрги-Чаяакчы, Левийниң күчү-күжүн йөрээп көр,
ооң кылып турар ажыл-херээ Сеңээ таарымчалыг болзун;
олче халдаан улусту чылча шаап көрем,
ону көөр хөңнү чок улус олче кажан-даа халдавазын».

12Моисей Вениаминниң аймааның дугайында мынча дээн:

«Дээрги-Чаяакчының ынак улузу Ооң чанынга айыыл чок чурттазын,

Бурган оларны хүннү бадыр чаглактазын база чүктеп алгаш чорзун[*]».

13Моисей Иосифтиң аймактарының дугайында мынча дээн:

«Дээрги-Чаяакчы ооң черинге ачы-буянын хайырлап,
дээрниң чаъс-шалыңын бадырып берзин,
чер адаанда сугларны аксып берзин+.

14Хүн аңаа элбек дүжүттү эккелзин,
айлар солчурга, чаагай дүжүт ажааттынзын.

15Үе-дүптүң даглары эң эки үнүштерин берзин,
эрте-бурунгу тейлер элбек белээн хайырлазын+.

16Чер база ону шыпкан бүгү үнүш элбек дүжүдүн хайырлазын.

Хараган иштинден көстүп келген+ Бурганның энерели

Иосифтиң бажынче бадып келзин,
ха-дуңмазының аразында онзагай кижиниң тейинче бадып келзин.

17Ооң күш-шыдалы баштай төрүттүнген буганыы дег,
ооң ийи мыйызы шары мыйызы дег,
олары-биле ол шупту чоннарны
чер-делегейниң кыдыынга чедир үзүп, сывыртаар+.

Эфремниң түмен-түмен, Манассияның муң-муң үре-салгалы ындыг-дыр+».

18Моисей Завулоннуң аймааның дугайында мынча дээн:

«Завулон, ажыл-херектериң кылгаш, өөрүп-байырла;

Иссахар, чадырларыңга тургаш, өөрүп-байырла.

19Ол ийи аймак өске чоннарны даанче чалап алгаш,
аңаа шын өргүлдерин салыр+,
олар далайның байлаа-биле база
элезинде чажыра хөмген эртине-байлак-биле амыдыраар».

20Моисей Гадтың аймааның дугайында мынча дээн:

«Гадтың ээлээн девискээрин делгемчидип турар Бурганга алдар;

Гад арзылаң дег амыдырап, олчазының холун база бажын үзерлеп кааптар+.

21Ол эң эки черни бодунга шилип көрүп алыр+,
ук черни баштыңга хуваап бээрин доктаадыр.
Гад чоннуң баштыңнары-биле кады келгеш,
Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын шын сагып,
израиль чон-биле кады Ооң дүрүмнерин күүседир».

22Моисей Данның аймааның дугайында мынча дээн:

«Дан дээрге васан черден үне халып кээр аныяк арзылаң-дыр+».

23Моисей Неффалимниң аймааның дугайында мынча дээн:

«Неффалим Дээрги-Чаяакчының ээ көрнүүшкүнүнге сеткили ханган,

Ооң ачы-буянынга бүргеткен;
далай кыдыы биле мурнуу чүк –
ооң ээлеп чурттаар чери ол-дур+».

24Моисей Асирниң аймааның дугайында мынча дээн:

«Иаковтуң оолдарының аразында Асир эң хөй ачы-буян алзын,
ха-дуңмазы аңаа таарзынзын, ол олива үзү сүзүп кылаштазын.

25Сээң шивээлериңни демир болгаш хүлер-биле быжыглазын,
бүгү назыныңда шыырак болур сен».

26«О, Ешурун+, сеңээ дузалаар дээш,
булуттарда саадапкаш, дээрде кел чыдар
өндүр бедик Бурган ышкаш өске кым-даа чок+.

27Үе-дүптен бээр турган Бурган+ – хоргадалың-дыр+,

Ооң мөңге холдары сени тудуп турар,

Ол дайзыннарыңны сээң мурнуңдан сывыртап чорудуптар,
сеңээ „Дайзынны узутка!“ дээр.

28Израиль айыыл чок, тускайлаң чурттап турар+,

Иаковтуң үре-салгалы турар чер элбек далган-тараалыг база виноград арагалыг,
ооң дээри чаъс-шалыңны бадырып бээр.

29Израиль, амыр-чыргалдыг сен!

Сен ышкаш, Дээрги-Чаяакчының камгалап турары өске чон бар бе?!+

Дээрги-Чаяакчы – сеңээ дузалап турар дозуг-камгалал-дыр+,
сени өрү депшидер хылыш-тыр!

Дайзыннарың сенден корткаш, чашпаалаар апаар+,
оларның бедик черлерин таптай базып каар сен!»

34

Моисейниң мөчээни

34^1Моавтың ховуларындан Моисей Нево дагже, Иерихон хоорайның дужунда турар Фасги сынның шыпшык бажынче үне берген. Дээрги-Чаяакчы аңаа бүгү чуртту: Галаадтан Дан хоорайга чедир черни; 2Неффалимниң бүгү черин, Эфрем биле Манассияның черлерин база Иуданың бүгү черин мырыңай Барыын далайга чедир; 3оон Негев ховузу, Пальмалар хоорайы Иерихондан+ Сигор хоорайга чедир+ Төгерик шынааны+ көргүскен.

4Оон Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «„Бо черни силерниң үре-салгалыңарга бээр мен“ – деп Авраам, Исаак болгаш Иаков оларга бээр бооп даңгыраглаан черим бо-дур+. Мен сеңээ ону карааң-биле көөр арганы бердим, ынчалза-даа сээң будуң ынаар киир баспас+» – дээн.

5Дээрги-Чаяакчының чалчазы Моисей аңаа, моав черге, Дээрги-Чаяакчының чугаалаанын ёзугаар мөчээн. 6Ону Бет-Фегор хоорайның дужунда шынаада, моав черде хөөржүткен база ооң чевээ кайда дээрзин бөгүнге чедир кым-даа билбес+. 7Моисей 120 харлыында мөчээн+, өлүрүнге чедир ооң карааның шоозу баксыраваан, күш-шыдалы сулараваан. 8Израиль чон Моавтың ховуларынга Моисейниң ажыын ажып, үжен хүн ыглап-сыктап келген+.

Моисейниң ажыын ажыырының хүннери эрте бээрге, 9бодунуң соон салгаар кылдыр Моисейниң томуйлап кааны+ Нуннуң оглу Иисус мерген угаанга бүргедипкен+. Израиль чон аңаа чагыртып эгелээш, Дээрги-Чаяакчы Моисейге канчаар дужааганыл, ынчаар кылып турган. 10-11Оон бээр Израильге Моисей ышкаш Бурганның медээчизи кажан-даа турбаан. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле удур-дедир көржүп, таныжар турган+. Ол ону египет черже – фараонга, ооң дүжүметтеринге база бүгү египет чуртка удур бадыткал демдектери биле кайгамчык чүүлдер кылзын дээш – чорудупкан. 12Чүгле Моисей ындыг быжыг холдуг турган, чүгле ол ындыг коргунчуг чүүлдерниң шуптузун бүгү израиль чон көрүп турда кылып шыдаан.

* 1:13, 15 Азы: «Дуржулгалыг» азы «ат-сураглыг».

* 1:15 1:13-те немелде тайылбырны көр.

* 1:28 Энактың үре-салгалы дээрге кайгамчык улуг мага-боттуг улусту ойзу адааны ол бооп чадавас (Сан. 13:23; Ы. х. к. 2:10; 9:2; Иис. 11:21-22 көр).

* 2:9, 19 Лоттуң үре-салгалы – моав биле аммон чоннар (Э. д. 19:36-38 көр). Лот болза Авраам өгбениң төрел дуңмазы турган.

* 2:23 Кафтор чон – филистим чоннуң ада-өгбези болур чоннуң ады (Иер. 47:4; Ам. 9:7 көр).

* 3:11 Азы: «Ооң даш хомду-хааржаа».

* 6:4 Азы: «Дээрги-Чаяакчы – Бурганывыс-тыр, чүгле Дээрги-Чаяакчы».

* 7:20 Азы: «Улуг коргуушкунну».

* 10:22 Өске бурунгу сөзүглелде «чеден беш» деп бижээн.

* 12:15 Израильге иви биле чээренни өргүл кылдыр салып болбас турган, ынчангаш оларның эъдин арыг эвес улус база чип болур турган.

* 12:20 Мурнундагы дүрүм-хоойлулар ёзугаар кижи дириг амытанны чүгле Ужуражылга майгынының чанынга дөгерип болур турган, а ам ону каяа-даа дөгерип болурун чөпшээрээн (Лев. 17:1-9 көр).

* 14:4, 12 Дириг амытаннар, куштар – оларның аттарының чамдыызын шын очулдурган деп бүзүрелдиг чугаалаары берге, оларның элээн хөйү чүгле Чоокку Чөөн чүкте чурттап турар, ынчангаш бо даңзыны чижеглеп алган даңзы деп билзе чогуур.

* 14:7 Сарлык-деге – еврей дылда «шафан» дээр, хая-даштыг черге чурттаар үүрмек хээкчи.

* 14:12 14:4-те немелде тайылбырны көр.

* 15:22 Израильге иви биле чээренни өргүл кылдыр салып болбас турган, ынчангаш оларның эъдин арыг эвес улус база чип болур турган (12:15 көр).

* 20:11 Азы: «Албан-үндүрүг төлеп».

* 20:19 Азы: «Ыяш сенден шивээже дезип кире берип шыдавас».

* 21:14 Азы: «Аңаа каржы аажы көргүспе».

* 22:8 Чоокку Чөөн чүкке бажыңнар крышалары ийленчек эвес, а калбак болур турган, а чурттакчы чон оларны дыштаныр чер база үстүкү каът кылдыр ажыглап турган.

* 22:15 Бадыткал демдээ – аныяк кыс эр кижи-биле өгленгеш, баштайгы дүне кады хонган соонда, ханныг апарган иштики хеп бооп чадавас.

* 23:2 Азы: «Хан холужуушкунундан төрүттүнген».

* 26:5 Арам чурттуг тояанчы кижи – арам черге чурттап турган, ол чер чурттуг кадайларлыг чораан Иаковту ынча деп турар (Э. д. 28:5 көр).

* 26:14 Азы: «Өлүг кижи чыдар черже аппарбаан мен».

* 27:2 Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке даштарга бижиттингир болзун дээш, оларны кылынналдыр чугайлап турган.

* 28:23 Бо сөстерниң утказы мындыг: «Дээр силерже чаъзын чагдырбас, чер силерге дүжүдүн бербес» (Лев. 26:19 көр).

* 29:19 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Дорт очулдурарга, «Ынчан өл кижини кургаг кижи-биле кады чууй шаап алгаш баар» дээн.

* 30:3 Азы: «Сээң туттуруп алган улузуңну хостап, дедир эккээр».

* 32:8 Өске бурунгу сөзүглелде «Бурганның оолдарының» эвес, а «израиль чоннуң» деп бижээн.

* 32:15 Ешурун – Израильдиң ойзу адаан ады, «чөптүг-шынныг, мөзүзү эки» дээн уткалыг (Ы. х. к. 33:5, 26; Иса. 44:2 көр).

* 32:17 Азы: «Ада-өгбезиниң сөгүрбейн чорааны бурганнарга».

* 33:2 Еврей сөзүглелде бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Хоойлунуң оду».

* 33:3 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелдерде «Бодунуң чонунга» деп бижээн.

* 33:5 Азы: «Моисей Ешуруннуң хааны бооп турган».

* 33:6 Өске бурунгу сөзүглелде «Хөй санныг» деп бижээн.

* 33:8 Туммим биле урим – Бурганның бараалгакчыларының Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун тодарадыр дээш ажыглап турганы херекселдер (Хост. 28:30 көр).

* 33:12 «Чүктеп алгаш чорзун» деп сөстерниң болгу дег өске утказы мындыг: «Ооң дагларының аразынга чурттазын».

+ 1:2 Хост. 3:1; 17:6; 33:6
+ 1:2 Сан. 13:26; 32:8
+ 1:3 Сан. 14:33
+ 1:4 Сан. 21:21-35
+ 1:6 Хост. 19:1; Сан. 10:11-12
+ 1:7 Сан. 13:30
+ 1:8 Э. д. 12:7; 26:3; 28:13
+ 1:9 Хост. 18:18; Сан. 11:14
+ 1:10 Э. д. 15:5
+ 1:11 2 Хаан. 24:3
+ 1:15 Хост. 18:25; Сан. 11:16

+ 1:16 Лев. 19:15; Ы. х. к. 16:18-19; У. ч. 31:9

+ 1:17 Хост. 23:2-3; Лев. 19:15
+ 1:17 Хост. 18:22,
+ 1:21 Ы. х. к. 31:8; Иис. 1:9
+ 1:30 Хост. 14:14
+ 1:31 Хост. 19:4; Ы. х. к. 32:11; Иса. 46:3
+ 1:33 Хост. 13:21
+ 1:36 Сан. 14:6-9,
+ 1:37 Сан. 20:12; 27:14
+ 1:38 Хост. 24:13; Сан. 27:18-20
+ 1:46 Сан. 20:1; Башт. 11:17
+ 2:1 Сан. 14:25; 21:4
+ 2:5 Э. д. 36:8
+ 2:7 Сан. 14:33
+ 2:8 3 Хаан. 9:26
+ 2:9 Башт. 11:15
+ 2:10 Сан. 13:23; Ы. х. к. 1:28

+ 2:11 Э. д. 14:5; Ы. х. к. 2:11, 20; Иис. 12:4; 13:12; 2 Хаан. 21:16; 1 Чыл. 20:4

+ 2:11 Э. д. 14:5-6
+ 2:12 Э. д. 36:20-30
+ 2:13 Сан. 21:12
+ 2:14 Сан. 14:29-35; 26:64-65
+ 2:19 Башт. 11:15
+ 2:20 Э. д. 14:5-6
+ 2:22 Э. д. 36:20-30
+ 2:23 Иис. 13:3-4
+ 2:25 Хост. 15:14-16; 23:27
+ 2:27 Сан. 20:17-19
+ 2:36 Иис. 13:9
+ 3:2 Сан. 21:33-34
+ 3:4 3 Хаан. 4:13
+ 3:6 Ы. х. к. 7:2
+ 3:9 Ы. х. к. 4:48; Иис. 11:3; 12:5

+ 3:9 Ыд. ыр. 28:6; 1 Чыл. 5:23; Сол. ыр. 4:8; Иез. 27:5

+ 3:11 Э. д. 14:5; Ы. х. к. 2:11, 20
+ 3:11 2 Хаан. 11:1; 12:26
+ 3:12 Сан. 32:33; Иис. 13:8
+ 3:14 Башт. 10:4
+ 3:15 Сан. 32:39-41; 1 Чыл. 2:22
+ 3:16 Сан. 21:24; Иис. 12:2
+ 3:17 Сан. 34:11
+ 3:17 Иис. 3:16
+ 3:19 Сан. 32:17-26; Иис. 1:14
+ 3:20 Иис. 1:15; 22:4
+ 3:21 Ы. х. к. 7:19; Иис. 10:25
+ 3:22 Хост. 14:14
+ 3:24 Хост. 15:11
+ 3:26 Сан. 20:12; Ы. х. к. 1:37

+ 3:27 Сан. 20:12; 27:12-13; Ы. х. к. 31:2; 32:52; 34:4

+ 3:28 Сан. 27:18-19; Ы. х. к. 1:38
+ 3:29 Сан. 25:5
+ 4:1 Лев. 18:5
+ 4:2 Ы. х. к. 12:32; У. ч. 30:6; Ажыд. 22:18
+ 4:3 Сан. 25:1-9
+ 4:6 Ыд. ыр. 118:98
+ 4:6 Иов 28:28; Ыд. ыр. 110:10
+ 4:7 2 Хаан. 7:23; Ыд. ыр. 118:151; 144:18
+ 4:8 Рим. 3:2; 7:12

+ 4:9 Ы. х. к. 6:7; 11:19; 32:46; Ыд. ыр. 77:4; Иоил 1:3

+ 4:10 Хост. 19:9,
+ 4:11 Хост. 20:21; Евр. 12:18
+ 4:13 Хост. 20:1-17; Ы. х. к. 5:6-21
+ 4:13 Хост. 24:12; 31:18
+ 4:16 Хост. 20:4-5; Рим. 1:23

+ 4:19 Иов 31:26-28; 4 Хаан. 17:16; 21:3; Иер. 8:2

+ 4:20 3 Хаан. 8:51; Иер. 11:4

+ 4:21 Ы. х. к. 1:37; 3:26

+ 4:24 Хост. 20:5; 24:17; Ы. х. к. 9:3; Иса. 30:27; Ам. 5:6; Евр. 12:29

+ 4:26 Ы. х. к. 32:1; Ыд. ыр. 49:4

+ 4:27 Лев. 26:33; Ы. х. к. 28:64

+ 4:28 Ы. х. к. 28:36; Ыд. ыр. 113:13-14; Иер. 16:13

+ 4:29 Иер. 29:13-14
+ 4:32 Иов 20:4
+ 4:33 Хост. 19:21

+ 4:35 1 Хаан. 2:2; Иса. 45:5; Мк. 12:32; 1 Кор. 8:4

+ 4:36 Хост. 24:17
+ 4:39 Иис. 2:11
+ 4:39 Хост. 15:11; 3 Хаан. 8:23,
+ 4:47 Сан. 21:21-35
+ 4:48 Ы. х. к. 3:9
+ 4:49 Ы. х. к. 3:17
+ 5:4 Хост. 33:11
+ 5:5 Хост. 20:18, 21; 24:2
+ 5:6 Лев. 26:13
+ 5:7 4 Хаан. 17:35
+ 5:8 Лев. 19:4; 26:1; Ы. х. к. 27:15

+ 5:9 Хост. 34:14; Ы. х. к. 4:24; 6:15; Иис. 24:19; Наум 1:2

+ 5:9 Хост. 34:7; Сан. 14:18
+ 5:10 Ы. х. к. 7:9
+ 5:11 Лев. 19:12; 24:10-16

+ 5:12 Хост. 31:14-17; Лев. 19:30; 23:3; 26:2; Сан. 15:32-36; Мк. 2:27-28; Лк. 13:14

+ 5:16 Лев. 19:3; Ы. х. к. 27:16; Мф. 15:4; 19:19; Мк. 7:10; 10:19; Лк. 18:20

+ 5:16 Эф. 6:2

+ 5:17 Э. д. 9:6; Лев. 24:17; Мф. 5:21; 19:18; Мк. 10:19; Лк. 18:20; Рим. 13:9; Иак. 2:11

+ 5:18 Лев. 18:20; 20:10; Ы. х. к. 22:22; У. ч. 6:32; Мф. 5:27; Рим. 13:9

+ 5:19 Лев. 19:11; Мф. 19:18; Рим. 13:9

+ 5:20 Хост. 23:1; Ы. х. к. 19:16-20; У. ч. 19:5, 9; 21:28; 24:28; 25:18; Мф. 19:18

+ 5:21 Иер. 5:8; Мф. 5:28; Лк. 12:15; Рим. 7:7; 13:9

+ 5:22 Хост. 31:18
+ 5:25 Хост. 19:21
+ 5:27 Хост. 20:18-19
+ 5:28 Ы. х. к. 18:17
+ 5:32 Иис. 1:7; 4 Хаан. 22:2
+ 5:33 Ы. х. к. 10:13
+ 6:2 Эккл. 12:13
+ 6:3 Э. д. 15:5; 22:17
+ 6:4 Мк. 12:29; Зах. 14:9

+ 6:5 Ы. х. к. 11:13; Мф. 22:37; Мк. 12:30; Лк. 10:27

+ 6:7 Ы. х. к. 4:9
+ 6:7 Ыд. ыр. 118:13
+ 6:8 Хост. 13:9, 16; Ы. х. к. 11:18
+ 6:9 Ы. х. к. 11:20
+ 6:10 Иис. 24:13
+ 6:13 4 Хаан. 17:36; Мф. 4:10; Лк. 4:8
+ 6:13 Ы. х. к. 10:20; Иис. 2:12; Иер. 4:2
+ 6:15 Хост. 20:5
+ 6:16 Хост. 17:2
+ 6:16 Мф. 4:7; Лк. 4:12
+ 6:19 Хост. 23:28-30
+ 6:20 Хост. 12:26
+ 6:21 Хост. 20:2
+ 6:22 Ыд. ыр. 134:8
+ 6:25 Ы. х. к. 24:13
+ 7:1 Хост. 23:23

+ 7:2 Сан. 21:2; Ы. х. к. 3:6; 20:16-17; Иис. 6:20

+ 7:3 2 Кор. 6:14

+ 7:3 Хост. 34:15-16; Иис. 23:12-13; Башт. 3:6; 3 Хаан. 11:2-4

+ 7:4 Ы. х. к. 6:15
+ 7:5 Хост. 23:24; 34:13
+ 7:6 1 Пет. 2:9
+ 7:6 Хост. 19:5-6
+ 7:7 1 Чыл. 16:19
+ 7:8 Иер. 31:3; Ос. 11:1; Мал. 1:2
+ 7:9 Хост. 20:6; Ы. х. к. 5:10
+ 7:10 Иов 34:11; Иса. 59:18; Наум 1:2
+ 7:12 Э. д. 17:2; 26:3
+ 7:14 Хост. 23:26
+ 7:15 Хост. 9:15; 15:26; 23:25
+ 7:16 Хост. 23:33
+ 7:19 Ы. х. к. 3:21; Иис. 10:25
+ 7:20 Хост. 23:28; Иис. 24:12
+ 7:21 Неем. 4:14
+ 7:22 Хост. 23:29
+ 7:24 Иис. 10:24; 11:12
+ 7:24 Иис. 1:5
+ 7:25 Иис. 7:20-21
+ 8:2 Хост. 16:35; Ам. 2:10
+ 8:2 Хост. 15:25
+ 8:3 Хост. 16:14-15,
+ 8:3 Мф. 4:4; Лк. 4:4
+ 8:4 Ы. х. к. 29:5; Неем. 9:21
+ 8:5 У. ч. 3:12; Евр. 12:7
+ 8:7 Ы. х. к. 11:11

+ 8:14 У. ч. 30:9; Ыд. ыр. 77:11; 105:21; Ос. 13:6

+ 8:15 Сан. 21:6
+ 8:15 Ос. 13:5
+ 8:15 Хост. 17:6; Сан. 20:11
+ 8:16 Хост. 16:5,
+ 8:17 Башт. 7:2
+ 8:20 Дан. 9:11
+ 9:2 Сан. 13:23; Ы. х. к. 1:28

+ 9:3 Хост. 20:5; 24:17; Ы. х. к. 4:24; Евр. 12:29

+ 9:3 Хост. 23:29-31
+ 9:4 Э. д. 15:16
+ 9:5 Э. д. 50:24
+ 9:6 4 Хаан. 17:14; 2 Чыл. 30:8
+ 9:8 Хост. 32:4,
+ 9:9 Хост. 24:18; Мф. 4:2
+ 9:10 Хост. 31:18
+ 9:12 Хост. 32:7-10
+ 9:14 Ыд. ыр. 9:6
+ 9:14 Сан. 14:12
+ 9:18 Хост. 34:28
+ 9:18 Хост. 32:11-14
+ 9:21 Хост. 32:20
+ 9:22 Хост. 17:7; Сан. 11:3,
+ 9:23 Сан. 13:3; 14:1
+ 9:26 Хост. 32:11-13
+ 9:28 Сан. 14:16
+ 9:29 Неем. 1:10
+ 10:1 Хост. 25:10
+ 10:2 Хост. 25:16,
+ 10:3 Хост. 37:1-9
+ 10:4 Хост. 20:1-17; Ы. х. к. 5:6-21
+ 10:4 Хост. 34:28-29
+ 10:5 Хост. 40:20; 3 Хаан. 8:9
+ 10:6 Сан. 33:30-31
+ 10:6 Сан. 20:28; 33:38
+ 10:7 Сан. 33:33
+ 10:8 Сан. 8:14
+ 10:9 Сан. 18:20
+ 10:10 Хост. 34:28
+ 10:11 Хост. 33:1
+ 10:12 Мих. 6:8
+ 10:12 Иис. 24:14; 1 Хаан. 12:24
+ 10:13 Ы. х. к. 5:33
+ 10:14 Хост. 9:29; Неем. 9:6
+ 10:15 Рим. 11:28
+ 10:16 Ы. х. к. 30:6; Иер. 4:4; Рим. 2:29
+ 10:16 Хост. 32:9

+ 10:17 Иис. 22:22; Ыд. ыр. 49:1; 135:2; Дан. 2:47; 11:36

+ 10:17 1 Тим. 6:15; Ажыд. 17:14; 19:16

+ 10:17 Аж.-ч. 10:34; Рим. 2:11; Гал. 2:6; Эф. 6:9; Кол. 3:25; 1 Пет. 1:17

+ 10:17 2 Чыл. 19:7
+ 10:18 Ыд. ыр. 67:5; 145:9
+ 10:19 Хост. 22:21; Лев. 19:34
+ 10:20 Ы. х. к. 6:13; 30:20
+ 10:22 Э. д. 46:27; Хост. 1:5
+ 10:22 Э. д. 15:5; 22:17
+ 11:4 Хост. 14:27-28
+ 11:5 Ыд. ыр. 77:14-40
+ 11:6 Сан. 16:31-33
+ 11:9 Э. д. 50:24
+ 11:9 Хост. 3:8
+ 11:11 Ы. х. к. 8:7
+ 11:12 3 Хаан. 9:3
+ 11:13 Ы. х. к. 6:5; Иис. 22:5
+ 11:14 Лев. 26:4; Иер. 5:24; Иоил 2:23
+ 11:15 Ыд. ыр. 103:14
+ 11:17 3 Хаан. 8:35; 17:1; 2 Чыл. 6:26
+ 11:18 Хост. 13:9, 16; Ы. х. к. 6:8
+ 11:19 Ы. х. к. 4:9
+ 11:20 Ы. х. к. 6:9
+ 11:24 Иис. 1:3

+ 11:24 Э. д. 15:18; Хост. 23:31; Сан. 34:1-12; Иис. 1:4

+ 11:25 Ы. х. к. 7:24
+ 11:26 Ы. х. к. 30:1, 15
+ 11:27 Лев. 26:1-13; Ы. х. к. 28:2-14
+ 11:28 Лев. 26:14-45; Ы. х. к. 28:15-45
+ 11:29 Ы. х. к. 27:12-13; Иис. 8:33
+ 11:30 Э. д. 12:6
+ 12:2 4 Хаан. 16:4

+ 12:3 Хост. 23:24; 34:13; Ы. х. к. 7:5; Башт. 2:2; 3 Хаан. 14:23

+ 12:5 3 Хаан. 18:29
+ 12:7 Ы. х. к. 27:7
+ 12:8 Башт. 17:6; 21:25
+ 12:9 Ыд. ыр. 94:11
+ 12:10 Иис. 23:1
+ 12:11 3 Хаан. 8:29
+ 12:12 Сан. 18:20; Ы. х. к. 10:9
+ 12:16 Лев. 3:17; 7:26; 17:13
+ 12:19 Ы. х. к. 14:27; Неем. 13:10
+ 12:23 Э. д. 9:4; Лев. 3:17; 7:26; 17:13
+ 12:30 4 Хаан. 17:15
+ 12:31 4 Хаан. 17:31; Иер. 7:31; 19:5
+ 12:32 Ы. х. к. 4:2; Ажыд. 22:18
+ 13:1 Иер. 23:25, 32; Зах. 10:2

+ 13:2 Мк. 13:22; 2 Фес. 2:9; Ажыд. 13:13; 16:14

+ 13:5 Ы. х. к. 18:20
+ 13:8 У. ч. 1:10
+ 13:9 Хост. 32:27-28; Ы. х. к. 17:7
+ 13:10 Ы. х. к. 17:5

+ 13:13 Башт. 19:22; 20:13; 1 Хаан. 2:12; 10:27; 25:17; 2 Хаан. 16:7; 20:1; 3 Хаан. 21:10,

+ 13:16 Иис. 8:28

+ 13:17 Иис. 7:20-21

+ 14:1 Мф. 5:9; Ин. 1:12; 1 Ин. 3:1; 5:1; Рим. 8:14

+ 14:1 Лев. 19:27-28; 21:5
+ 14:2 Хост. 19:5
+ 14:21 Лев. 7:24; 11:39-40
+ 14:21 Хост. 19:6
+ 14:21 Хост. 23:19; 34:26
+ 14:22 Лев. 27:30; Сан. 18:21
+ 14:27 Ы. х. к. 12:19
+ 14:27 Сан. 18:20; Ы. х. к. 10:9
+ 14:28 Ы. х. к. 26:12
+ 15:1 Ы. х. к. 31:10; Неем. 10:31
+ 15:3 Ы. х. к. 23:20
+ 15:6 Ы. х. к. 28:12
+ 15:6 3 Хаан. 4:21; Эзра 4:20

+ 15:8 Лев. 25:35-36; Ыд. ыр. 36:26; Мф. 5:42; Иак. 2:15; 1 Ин. 3:17

+ 15:11 Мф. 26:11
+ 15:12 Хост. 21:2
+ 15:17 Хост. 21:5-6
+ 15:19 Хост. 13:2, 11-16
+ 15:21 Лев. 22:20
+ 15:23 Лев. 17:13; Ы. х. к. 12:23-24
+ 16:3 Хост. 12:11
+ 16:4 Хост. 34:25
+ 16:9 Хост. 34:22
+ 16:12 Ы. х. к. 5:15
+ 16:13 Хост. 23:16
+ 16:18 Хост. 18:21; Эзра 7:25
+ 16:18 Сан. 11:16; Ы. х. к. 1:16-17
+ 16:19 Хост. 23:2-3; Лев. 19:15

+ 16:19 Хост. 23:8; 1 Хаан. 8:3; У. ч. 17:8; Эккл. 7:7

+ 16:21 Хост. 34:13; Ы. х. к. 7:5
+ 17:1 Лев. 22:20
+ 17:5 Ы. х. к. 13:10
+ 17:6 Сан. 35:30; Ы. х. к. 19:15
+ 17:7 Ы. х. к. 13:9
+ 17:9 Ы. х. к. 19:17
+ 17:14 1 Хаан. 8:5
+ 17:15 1 Хаан. 9:16
+ 17:16 Иис. 11:6; 2 Хаан. 8:4; 1 Чыл. 18:4
+ 17:16 3 Хаан. 10:28; 2 Чыл. 1:16; 9:28

+ 17:17 3 Хаан. 11:1-4; Неем. 13:26; У. ч. 31:3

+ 17:17 3 Хаан. 10:14, 27; 2 Чыл. 1:15; 9:27
+ 17:19 Иис. 1:8
+ 18:2 Сан. 18:20; Ы. х. к. 10:9; Иис. 13:14
+ 18:3 Лев. 7:30-34
+ 18:4 Сан. 18:12
+ 18:6 Сан. 35:2; Башт. 17:7
+ 18:9 Лев. 18:26-30; Ы. х. к. 12:29-31

+ 18:10 Лев. 18:21; 4 Хаан. 16:3; 17:17; 23:10; 2 Чыл. 33:6; Иер. 32:35

+ 18:11 Хост. 22:18; Лев. 19:26,
+ 18:15 Мк. 9:8; Ин. 1:21; Аж.-ч. 3:22; 7:37
+ 18:16 Хост. 20:19; Ы. х. к. 5:27
+ 18:17 Ы. х. к. 5:28
+ 18:18 Ин. 4:25

+ 18:20 Ы. х. к. 13:5; Иер. 14:15; 23:30; Иез. 13:8

+ 19:5 Хост. 21:13
+ 19:10 У. ч. 6:17
+ 19:11 Ы. х. к. 27:24
+ 19:13 Ы. х. к. 21:9

+ 19:14 Ы. х. к. 27:17; Иов 24:2; У. ч. 22:28; 23:10; Ос. 5:10

+ 19:15 Сан. 35:30; Ы. х. к. 17:6; Мф. 18:16; 2 Кор. 13:1; 1 Тим. 5:19; Евр. 10:28

+ 19:16 Хост. 20:16
+ 19:17 Ы. х. к. 17:9; 25:1
+ 19:19 У. ч. 19:5

+ 19:21 Хост. 21:23-25; Лев. 24:19-20; Мф. 5:38

+ 20:1 2 Чыл. 13:12; 20:15-17
+ 20:7 Ы. х. к. 24:5
+ 20:8 Башт. 7:3
+ 20:14 Сан. 31:7, 9; Иис. 8:2
+ 20:17 Ы. х. к. 7:2; Иис. 10:40-41
+ 20:19 4 Хаан. 3:19
+ 21:3 Сан. 19:2; 1 Хаан. 6:7
+ 21:5 Сан. 6:22-27
+ 21:8 Иона 1:14
+ 21:9 Ы. х. к. 19:13
+ 21:12 1 Кор. 11:6
+ 21:15 Э. д. 29:30,
+ 21:17 4 Хаан. 2:9
+ 21:18 Хост. 20:12; Ы. х. к. 5:16
+ 21:20 У. ч. 23:20-21
+ 21:22 Сан. 25:4
+ 21:23 Иис. 8:29; 10:26-27; Ин. 19:31
+ 21:23 Гал. 3:13
+ 22:1 Хост. 23:4
+ 22:6 Хост. 23:19; Лев. 22:28
+ 22:9 Лев. 19:19
+ 22:12 Сан. 15:38
+ 22:22 Хост. 20:14; Лев. 20:10; Ин. 8:5

+ 22:29 Э. д. 34:8; Хост. 22:16-17; 2 Хаан. 13:1-22

+ 22:30 Лев. 18:8; Ы. х. к. 27:20
+ 23:1 Лев. 21:18-20; Иса. 56:4-5
+ 23:3 Неем. 13:1-2; Ыы. 1:10
+ 23:4 Сан. 22:5-6
+ 23:5 Сан. 24:10; У. ч. 26:2
+ 23:7 Э. д. 25:24-26; 36:8; Сан. 20:14
+ 23:7 Хост. 22:21; 23:9
+ 23:10 Лев. 15:1-5
+ 23:14 Лев. 26:12

+ 23:17 Лев. 19:29; 3 Хаан. 14:24; 15:12; 22:46; 4 Хаан. 23:7; Ос. 4:14

+ 23:20 Хост. 22:25; Ы. х. к. 15:3
+ 23:21 Сан. 30:3; Эккл. 5:3
+ 23:25 Мк. 2:23; Руф 2:2
+ 24:1 Мал. 2:16; Мф. 5:31; 19:7; Мк. 10:4
+ 24:4 Иер. 3:1
+ 24:5 Ы. х. к. 20:7; У. ч. 5:18
+ 24:7 Хост. 21:16
+ 24:8 Лев. 13:2
+ 24:9 Сан. 12:10-15
+ 24:13 Хост. 22:26-27
+ 24:13 Ы. х. к. 6:25; Ыд. ыр. 111:9
+ 24:14 Лев. 25:39
+ 24:15 Лев. 19:13
+ 24:15 Иак. 5:4

+ 24:16 4 Хаан. 14:6; 2 Чыл. 25:4; Иер. 31:29-30; Иез. 18:20

+ 24:17 Хост. 22:21
+ 24:19 Лев. 19:9; 23:22; Руф 2:1-2
+ 25:1 Ы. х. к. 19:17
+ 25:3 2 Кор. 11:24
+ 25:4 1 Кор. 9:9; 1 Тим. 5:18
+ 25:5 Мф. 22:24; Мк. 12:19; Лк. 20:28
+ 25:6 Э. д. 38:8; Руф 4:10
+ 25:9 Руф 4:7
+ 25:14 Лев. 19:36
+ 25:17 Хост. 17:8
+ 25:19 1 Хаан. 15:2-8
+ 26:2 Хост. 23:19; 34:26; Лев. 23:10
+ 26:5 Э. д. 46:27
+ 26:5 Хост. 1:7
+ 26:6 Хост. 1:11,
+ 26:7 Хост. 2:23-25; 3:9
+ 26:8 Хост. 12:51
+ 26:9 Хост. 3:8
+ 26:12 Лев. 27:30
+ 26:12 Ы. х. к. 14:28-29
+ 26:14 Лев. 7:20; 21:1, 11; Ос. 9:4

+ 26:15 2 Чыл. 30:27; Ыд. ыр. 32:14; Иса. 63:15

+ 26:15 Хост. 3:8
+ 26:18 Хост. 19:5
+ 26:19 Ы. х. к. 28:1
+ 26:19 Хост. 19:6
+ 27:2 Иис. 4:1-3
+ 27:5 Хост. 20:25; Иис. 8:30; 3 Хаан. 6:7
+ 27:7 Ы. х. к. 12:7
+ 27:8 Иса. 8:1; 30:8; Авв. 2:2
+ 27:9 Ы. х. к. 26:18
+ 27:12 Ы. х. к. 11:29; Иис. 8:33
+ 27:15 Хост. 20:4-5; 34:17; Ы. х. к. 5:8
+ 27:16 Хост. 20:12; 21:17; Лев. 19:3
+ 27:17 Ы. х. к. 19:14
+ 27:18 Лев. 19:14
+ 27:19 Хост. 22:21-22
+ 27:20 Лев. 18:8; Ы. х. к. 22:30
+ 27:21 Хост. 22:19; Лев. 18:23
+ 27:22 Лев. 18:9; 2 Хаан. 13:12
+ 27:23 Лев. 18:17; 20:14
+ 27:24 Ы. х. к. 19:11
+ 27:25 Хост. 23:7; Ы. х. к. 16:19
+ 27:26 Ыд. ыр. 118:21; Иер. 11:3; Гал. 3:10
+ 28:1 Ы. х. к. 26:19
+ 28:6 Ыд. ыр. 120:7
+ 28:7 Хост. 23:27
+ 28:8 Лев. 25:20-21
+ 28:9 Хост. 19:6
+ 28:12 Ы. х. к. 11:14
+ 28:12 Ы. х. к. 15:6
+ 28:15 Дан. 9:11; Зах. 1:6; Мал. 2:2
+ 28:22 Лев. 26:16; 3 Хаан. 8:37; 2 Чыл. 6:28
+ 28:22 Ам. 4:9; Агг. 2:17
+ 28:24 Иер. 3:3; Ам. 4:7
+ 28:25 Иис. 7:4

+ 28:26 1 Хаан. 17:44, 46; Ыд. ыр. 78:2; Иер. 16:4; 19:7; 34:20

+ 28:26 Иса. 17:2; Иер. 7:33

+ 28:27 Хост. 9:10

+ 28:29 Иов 5:14; 12:25; Иса. 59:10; Соф. 1:17

+ 28:30 Ы. х. к. 20:5-7; Иер. 8:10; Ам. 5:11; Соф. 1:13

+ 28:32 2 Чыл. 29:9
+ 28:33 Башт. 6:4
+ 28:35 Иов 2:7

+ 28:36 4 Хаан. 17:3-4; 24:15; 25:7; 2 Чыл. 33:11

+ 28:36 Ы. х. к. 4:28

+ 28:37 3 Хаан. 9:7; 2 Чыл. 7:20; Иер. 24:9; Иез. 5:15

+ 28:38 Мих. 6:15; Агг. 1:6
+ 28:38 Иоил 1:4
+ 28:39 Соф. 1:13
+ 28:41 Ыы. 1:5
+ 28:47 Неем. 9:35
+ 28:48 Иер. 27:2
+ 28:49 Иса. 5:26; Иер. 5:15

+ 28:49 Иер. 48:40; 49:22; Иез. 17:3; Ос. 8:1; Авв. 1:8

+ 28:51 Неем. 9:37; Иер. 5:17

+ 28:52 4 Хаан. 17:5; 25:1

+ 28:53 Лев. 26:29; 4 Хаан. 6:29; Ыы. 4:10; Иер. 19:9; Иез. 5:10

+ 28:57 4 Хаан. 6:29; Ыы. 4:10; Иез. 5:10
+ 28:60 Хост. 9:1-12
+ 28:62 Э. д. 15:5; Ы. х. к. 10:22
+ 28:63 Иер. 32:41

+ 28:64 Лев. 26:33; Ы. х. к. 4:27; Неем. 1:8; Иер. 9:16; Иез. 12:15; Зах. 7:14

+ 28:67 Иов 7:4
+ 28:68 Ы. х. к. 17:16
+ 28:68 Ос. 8:13; 9:3
+ 29:1 Хост. 19:1-6
+ 29:4 Иса. 6:9-10; Иер. 5:21; Рим. 11:8
+ 29:5 Ы. х. к. 8:4; Неем. 9:21
+ 29:6 Хост. 15:25; 16:4; 17:6
+ 29:7 Сан. 21:21-35
+ 29:8 Сан. 32:33
+ 29:9 3 Хаан. 2:3
+ 29:11 Иис. 9:21
+ 29:13 Хост. 6:7
+ 29:18 Евр. 12:15
+ 29:20 Ы. х. к. 9:14; Ыд. ыр. 9:6
+ 29:23 Башт. 9:45

+ 29:23 Э. д. 14:2; 19:24; Иса. 13:19; Ос. 11:8; Соф. 2:9

+ 29:24 Лев. 26:32; 3 Хаан. 9:8; 2 Чыл. 7:21; Иер. 22:8-9

+ 29:25 4 Хаан. 17:15

+ 29:27 Лев. 26:14-39; Ы. х. к. 28:15-68; Зах. 5:3

+ 29:28 3 Хаан. 14:14
+ 29:29 У. ч. 25:2
+ 30:1 Ы. х. к. 11:26
+ 30:1 Лев. 26:40

+ 30:2 1 Хаан. 7:3; 3 Хаан. 8:48; Иса. 55:7; Ос. 6:1

+ 30:3 Иер. 32:37; Иез. 34:13; 36:24
+ 30:4 Неем. 1:9
+ 30:6 Ы. х. к. 10:16; Иер. 4:4; 31:33
+ 30:7 Э. д. 12:3; Хост. 23:22
+ 30:12 Рим. 10:6
+ 30:15 Ы. х. к. 11:26; Иер. 21:8
+ 30:20 Ы. х. к. 10:20
+ 31:2 Ы. х. к. 34:7
+ 31:2 Сан. 20:12; 27:12-13; Ы. х. к. 3:27
+ 31:3 Ы. х. к. 1:38
+ 31:4 Сан. 21:21-35
+ 31:5 Ы. х. к. 7:2
+ 31:6 Иис. 1:5; 3 Хаан. 6:13
+ 31:7 Иис. 1:6
+ 31:10 Ы. х. к. 15:1
+ 31:10 Хост. 23:16
+ 31:11 4 Хаан. 23:2; Неем. 8:3
+ 31:12 Иис. 8:33,
+ 31:14 Ы. х. к. 34:5
+ 31:14 Сан. 27:19
+ 31:15 Хост. 33:9; Сан. 12:5

+ 31:16 Хост. 34:15; Башт. 2:12-13, 20; Иер. 11:10

+ 31:17 Сан. 14:42; Башт. 6:13
+ 31:19 Ы. х. к. 32:1-43
+ 31:20 Хост. 3:8
+ 31:23 Иис. 1:6
+ 31:24 Иис. 24:25-26
+ 31:26 4 Хаан. 22:8; 2 Чыл. 34:14
+ 31:29 Башт. 2:12-13,
+ 31:29 4 Хаан. 22:17; 2 Чыл. 34:22
+ 32:1 Иса. 1:2; Мих. 1:2
+ 32:2 Иса. 55:10-11
+ 32:2 Ыд. ыр. 71:6
+ 32:4 Мф. 5:48
+ 32:4 2 Хаан. 22:31; Ыд. ыр. 17:31
+ 32:4 Иов 34:10; Рим. 9:14
+ 32:6 Иер. 5:21
+ 32:6 Иса. 63:16; 64:8; Ин. 8:41
+ 32:6 Иса. 44:2; 51:13
+ 32:7 Ыд. ыр. 76:6
+ 32:7 Иов 8:8
+ 32:8 Э. д. 11:8; Аж.-ч. 17:26
+ 32:9 Хост. 19:5; Зах. 2:12

+ 32:10 Ыд. ыр. 16:8; Иез. 16:5-6; Ос. 13:5; Зах. 2:8

+ 32:11 Хост. 19:4; Иса. 31:5
+ 32:13 Иса. 58:14
+ 32:13 Иов 29:6
+ 32:15 Неем. 9:25
+ 32:15 Ыд. ыр. 88:27; 94:1
+ 32:16 Башт. 5:8
+ 32:16 Ыд. ыр. 77:58
+ 32:17 Ыд. ыр. 105:37; 1 Кор. 10:20
+ 32:18 Иса. 17:10; Иер. 2:32
+ 32:21 2 Чыл. 13:9; Иер. 5:7
+ 32:21 Рим. 10:19
+ 32:22 Иер. 15:14; 17:4

+ 32:23 Иов 6:4; Ыд. ыр. 7:13; 37:3; Ыы. 3:12; Иез. 5:16

+ 32:24 Лев. 26:22; Иер. 8:17; Иез. 5:17
+ 32:25 Ыы. 1:20; Иез. 7:15
+ 32:27 Ыд. ыр. 12:5; Иса. 10:13
+ 32:28 Иса. 27:11; Иер. 4:22
+ 32:30 Лев. 26:8; Иис. 23:10; Башт. 15:15
+ 32:31 1 Хаан. 2:2
+ 32:32 Э. д. 18:20
+ 32:33 Ыд. ыр. 57:5-6
+ 32:35 Рим. 12:19; Евр. 10:30
+ 32:36 Ыд. ыр. 134:14; Евр. 10:30

+ 32:36 3 Хаан. 14:10; 21:21; 4 Хаан. 9:8; 14:26

+ 32:37 Башт. 10:14; Иер. 2:28
+ 32:39 Хост. 20:3
+ 32:39 1 Хаан. 2:6; 4 Хаан. 5:7

+ 32:39 Иов 5:18; Ыд. ыр. 102:3; 146:3; Ос. 6:1

+ 32:39 Иов 10:7; Иса. 43:13

+ 32:41 Ыд. ыр. 7:13; Иса. 27:1; 34:5; 66:16; Иез. 21:3, 9-10

+ 32:41 Ы. х. к. 32:41; Иса. 1:24
+ 32:42 Иер. 46:10
+ 32:43 Рим. 15:10

+ 32:43 Э. д. 4:10-12; Ыд. ыр. 78:10; Ажыд. 6:10; 19:2

+ 32:46 Ы. х. к. 4:9
+ 32:47 Лев. 18:5
+ 32:49 Сан. 27:12
+ 32:50 Сан. 33:38
+ 32:51 Сан. 20:12; 27:14
+ 32:52 Ы. х. к. 3:27
+ 33:1 Эзра 3:2; Ыд. ыр. 89:1
+ 33:2 Ыд. ыр. 49:2; 79:2; 93:1; Авв. 3:3

+ 33:2 Дан. 7:10; Зах. 14:5; Аж.-ч. 7:53; Гал. 3:19

+ 33:2 Хост. 19:18
+ 33:4 Ин. 1:17; 7:19
+ 33:5 Ы. х. к. 32:15; Иса. 44:2
+ 33:8 Хост. 17:7; Сан. 20:13
+ 33:9-10 Хост. 32:26-29

+ 33:9-10 Ы. х. к. 17:9-11; 2 Чыл. 17:9; Эзра 7:10

+ 33:9-10 Хост. 30:7-8
+ 33:13 Э. д. 27:28
+ 33:15 Э. д. 49:26; Авв. 3:6
+ 33:16 Хост. 3:2-4
+ 33:17 3 Хаан. 22:11
+ 33:17 Э. д. 48:19
+ 33:19 Ыд. ыр. 4:6
+ 33:20 1 Чыл. 12:8
+ 33:21 Сан. 32:1-5, 16-19
+ 33:22 Иис. 19:47; Башт. 18:27
+ 33:23 Иис. 19:32-39
+ 33:26 Ы. х. к. 32:15; 33:5; Иса. 44:2
+ 33:26 Хост. 15:11
+ 33:27 Ыд. ыр. 54:20; 89:3; 92:2; Авв. 1:12
+ 33:27 Ыд. ыр. 89:1; 90:9
+ 33:28 Сан. 23:9
+ 33:29 2 Хаан. 7:23
+ 33:29 Э. д. 15:1; Ыд. ыр. 32:20
+ 33:29 2 Хаан. 22:45
+ 34:3 Башт. 1:16; 3:13
+ 34:3 Э. д. 14:2; 19:22
+ 34:3 Э. д. 13:12
+ 34:4 Э. д. 12:7; 50:24
+ 34:4 Ы. х. к. 3:27
+ 34:6 Иуда 9
+ 34:7 Ы. х. к. 31:2
+ 34:8 Сан. 20:29
+ 34:9 Сан. 27:18,
+ 34:9 Иса. 11:2
+ 34:10-11 Хост. 33:11

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Ы. Х. К.

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ